← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Enver Paşa'nın Harbiye'den yol arkadaşı olan Hafız Hakkı Bey, Ocak 1915'te Kafkas Cephesi'nde önce 10. Kolordu'nun, sonra Şark Ordusu'nun kumandanlığına getirilerek Sarıkamış Harekâtı'nın mimarlarından biri oldu; kitap onu "Sarıkamış Muharebeleri'nin Enver Paşa'dan sonra gelen ikinci ismi" olarak tanımlar. Günlüğünde kısa sürede ihtiyattan atılganlığa geçtiği görülür: "vaziyetin hallini ancak cür'et ve şiddette görüyorum. Harp başlamadan evvel son derece ihtiyatkâr olduğum halde şimdi artık bütün şiddetle cür'etkâr davranmak lüzumunu hissediyorum" (16 Kasım 1914) (s. 27).
Sarıkamış bozgunundan sonra Erzurum'da tifüse yakalanan Paşa, 15 Şubat 1915'te öldü; "naaşının İstanbul'a getirilmesine uğraşıldı ise de olmadı, Karskapısı'na defnedildi" (s. 15). Enver Paşa, büyük olasılıkla kamuoyunun bozgunu öğrenmesinden çekindiği için, Paşa'nın ölümünün eşine "bir-bir buçuk ay kadar gizli tutulmasını" istemişti (s. 21).
Murat Bardakçı, Hafız Hakkı Paşa'nın Sarıkamış Günlüğü, s. 15, 21, 27.