← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Fail mahkûm edildi; ancak cinayetin önceden bilinip bilinmediği ve bir provokasyon zincirinin parçası olup olmadığı tartışmalı kaldı.
Trabzon'daki Santa Maria Kilisesi'nin İtalyan Katolik rahibi Andrea Santoro, dua ederken 16 yaşındaki bir lise öğrencisi tarafından tabancayla öldürüldü. Cinayet, 2006-2007'de gayrimüslimleri hedef alan saldırı dizisinin ilki olarak anılır.
Cinayet, Danimarka'daki Hz. Muhammed karikatürleri krizinin ve televizyonlardaki misyonerlik karşıtı yayınların gündemi belirlediği günlerde işlendi; fail ifadesinde karikatürlerden etkilendiğini ve rahibin misyonerlik yaptığını söyledi. Fail Ekim 2006'da 18 yıl 10 ay 20 gün hapse mahkûm edildi, karar Yargıtay'ca onandı; soruşturma onun tek başına hareket ettiği kabulüyle sınırlı kaldı. Dink ailesinin avukatı Fethiye Çetin 2008'de, Trabzon Emniyeti'nin Santoro'yu cinayetten önce 'Pontusçuluk' gerekçesiyle dinlediğini ve bu talebin Yasin Hayal'i dinleme talebiyle aynı yazıda mahkemeye gittiğini açıkladı; silahın kaynağının da araştırılmadığını söyledi. Bir yıl sonra Dink'in, ondan üç ay sonra Malatya'da Zirve Yayınevi çalışanlarının öldürülmesi olayı tekil bir vaka olmaktan çıkardı; CHP milletvekilleri Şubat 2008'de bu saldırıların devletle bağlantısının araştırılmasını istedi. Ergenekon soruşturmasını destekleyen yazarlar cinayeti bir provokasyon zincirinin ilk halkası saydı; bu bağ hiçbir yargı kararında kurulmadı.
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Resmî soruşturma / yargı: Cinayet, karikatür kriziyle ve misyonerlik tartışmalarıyla kışkırtılmış bir gencin tek başına işlediği bir suçtur. Fail yaşı nedeniyle indirimli ceza aldı ve karar kesinleşti.
Dink ailesi avukatları ve Nedim Şener: Santoro, Trabzon Emniyeti'nin teknik takibi sürerken öldürüldü; aynı emniyet kadroları Dink cinayetine giden süreçte de bilgi sahibiydi. Cinayetin arkasındaki ilişkiler ve silahın kaynağı hiç araştırılmadı.
Ergenekon tezi (Tayyar ve iddianameyi destekleyen basın): Cinayet, misyonerlik karşıtı kışkırtmayla ülkeyi gerilime sürüklemeyi amaçlayan ve Dink ile Zirve cinayetleriyle süren provokasyon zincirinin ilk halkasıdır. Bu bağlantı hiçbir yargı kararıyla doğrulanmadı; Zirve davasında sonradan eklenen askerî sanıklar 2016'da beraat etti.
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
Kilit kişiler: Andrea Santoro, Fethiye Çetin, Nedim Şener, Hrant Dink
Davalar: Hrant Dink davası, Zirve davası
Kurumlar: Emniyet İstihbarat, Yargıtay, TBMM, Trabzon Emniyet Müdürlüğü
Taraf, Neşe Düzel, 'Fethiye Çetin: Santoro'nun da öldürüleceği biliniyordu', 31 Mart 2008 — Cinayetten önce dinlenen rahip
Dink ailesinin avukatı Çetin, Yasin Hayal'e ilişkin bir emniyet evrakının peşine düştüklerinde Trabzon Emniyeti'nin Santoro'yu cinayetten önce 'Pontusçuluk' gerekçesiyle dinlediğini ve bu talebin Hayal'le aynı yazıda mahkemeye gittiğini gördüklerini anlatır. Çetin, soruşturmanın tetikçinin ifadesiyle yetindiğini ve davanın yeniden görülmesi gerektiğini savunur. Taraf avukatının iddialarıdır.
Nedim Şener, Dink Cinayeti ve İstihbarat Yalanları (Güncel Yayıncılık, 2009) — Trabzon'da şiddet ve istihbarat sürekliliği
Şener, Santoro cinayetini 2004-2006 arasında Trabzon'da art arda yaşanan şiddet olaylarının içine yerleştirir ve cinayetin Trabzon Emniyeti'nin yasal teknik takibi sürerken işlendiğini yazar. Bu süreklilik hattını bir yıl sonraki Dink cinayetine giden istihbarat ihmaline bağlar.
Taraf, Yasemin Çongar, 'Devletin gayrimüslim fobisi suçu davet ediyor', 21 Şubat 2008 — Meclis araştırması önergesi
Çongar, CHP milletvekilleri Onur Öymen ve Şükrü Elekdağ'ın Santoro başta olmak üzere Hristiyan din adamlarına ve gayrimüslimlere yönelik saldırıların araştırılması için verdiği önergeyi aktarır. Önerge, faillerle bazı devlet görevlileri arasındaki bağlantı iddialarına dikkat çekiyordu.