← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Malatya Zirve Yayınevi Katliamı
Cinayetlerin arkasında Ergenekon ya da jandarma bağlantılı bir yapı bulunduğu iddiası mahkemece kanıtlanmış sayılmadı; soruşturmanın genişletilme biçimi ayrı bir kumpas yargılamasına konu oldu.
Malatya'da Hristiyan yayınlar dağıtan Zirve Yayınevi'nde Necati Aydın, Uğur Yüksel ve Alman Tilmann Geske boğazları kesilerek öldürüldü. Beş failin cezası 2019'da kesinleşti; sonradan davaya eklenen askerler ve siviller beraat etti.
Bu sayfada
Saldırı, Hrant Dink cinayetinden üç ay sonra ve misyonerlik karşıtı yayınların yoğunlaştığı günlerde gerçekleşti; olay yerinde yakalanan beş genç yargılandı. Haziran 2012'deki ek iddianame ve sonraki eklemelerle eski Malatya İl Jandarma Alay Komutanı Mehmet Ülger ile emekli Orgeneral Hurşit Tolon dahil sanıklar katliamı azmettirmek ve Ergenekon üyeliğiyle suçlandı. Malatya 1. Ağır Ceza Mahkemesi 28 Eylül 2016'da beş faile üçer kez ağırlaştırılmış müebbet verdi, 16 sanığı örgüt suçlamalarından beraat ettirdi. Gerekçede ek iddianameyi hazırlayan savcılarla önceki hâkimlerin Gülen yapılanması (resmî adlandırmayla FETÖ/PDY) soruşturmalarında ihraç edildiği, gizli tanığın sunduğu belgelerin sahte çıktığı belirtildi. Yargıtay beş failin cezasını 23 Ocak 2019'da onadı; Ülger'in ayrı suçlardan aldığı ceza bozuldu, yeniden yargılamada 2020'de beraat etti. Gizli tanık İlker Çınar Ocak 2022'de iftira ve örgüt adına suç işlemekten ilk derecede 18 yıl 4 ay hapis aldı.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Ek iddianame / savcılık (2012): Savcılığa göre katliam, gençlerin kendi başına işlediği bir cinayet değil, cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde ülkeyi kaosa sürüklemek için jandarma içindeki bir yapı ve Ergenekon bağlantılı kişilerce yönlendirilmiş bir provokasyondu. Aksiyon gibi yayınlar, sanıklardan birinin ajandasında Ergenekon sanıklarının adlarının bulunduğunu yazdı.
Kumpas tezi / 2016 mahkeme gerekçesi: Sonradan eklenen sanıklar ve 2016'daki mahkeme, bağlantının gizli tanık beyanları ve sahte belgelerle kurulduğunu, soruşturmanın Gülen yapılanmasına bağlı savcılarca yönlendirildiğini savundu. Eski emniyet istihbaratçısı Hanefi Avcı da 2010'da, Zirve cinayetinin görünen failler dışında Ergenekon benzeri bir yapıca işlendiğine dair delil bulunmadığını yazmıştı.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Hrant Dink Suikastı (19 Ocak 2007) — Agos gazetesi kurucusu Hrant Dink İstanbul'da silahlı saldırıyla öldürüldü; güvenlik ihmali ve koordinasyon iddiaları yargıyı yıllarca meşgul etti.
- Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Yapısal yankı: Rahip Andrea Santoro Cinayeti (5 Şubat 2006) — İki cinayet, misyonerlik karşıtı söylemin tırmandığı 2006-2007'de gayrimüslimleri hedef alan şiddet dalgasının halkaları olarak birlikte okunur.
- Öncesi · Yapısal yankı: Hrant Dink Suikastı (19 Ocak 2007) — Üç ay arayla gayrimüslimleri hedef alan iki saldırı; iddianameler ikisini aynı provokasyon zincirine yerleştirdi, sonraki kararlar sorumluluğu farklı ağlara bağladı.
- Sonrası · İddia edilen bağ: Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — 2012 ek iddianamesi Zirve katliamını Ergenekon'a bağladı; 2016 kararı sonradan eklenen sanıkları beraat ettirip gizli tanığın suç uydurduğunu belirtti.
- Sonrası · İddia edilen bağ: Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Ocak–Temmuz 2008) — Sanıkların askerî ve istihbarat çevreleriyle temaslarına ilişkin belgeler Ergenekon dosyasıyla ilişkilendirildi; Hanefi Avcı ise bu bağa delil bulunmadığını savundu.
Aynı dosyada: Hrant Dink Suikastı
- 5 Şubat 2006 — Rahip Andrea Santoro Cinayeti
- Ocak 2009 – Aralık 2010 — Nedim Şener'in Dink Kitabı ve Hakkındaki Davalar
Aynı dosyada: Ergenekon ve Balyoz Davaları
- 29 Mart 2007 — Nokta'nın Darbe Günlükleri Yayını ve Derginin Kapanması
- 12 Haziran 2007 — Ümraniye'deki Gecekonduda Bulunan El Bombaları
Kilit kişiler: Necati Aydın, Uğur Yüksel, Tilmann Geske, Hurşit Tolon, Mehmet Ülger, İlker Çınar
Davalar: Zirve davası, Ergenekon davası, Kumpas davaları
Kurumlar: Jandarma, Yargıtay, Gülen yapılanması
Kaynaklardan okumalar
NTV, 28 Eylül 2016 — Dokuz yıl süren ilk derece yargılamasının kararı
NTV, Malatya 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 115. duruşmada beş sanığa üçer kez ağırlaştırılmış müebbet verdiğini, Hurşit Tolon'un tüm suçlardan, 16 sanığın örgüt suçlamalarından beraat ettiğini aktarır. Kararda FETÖ bağlantısı nedeniyle ihraç edilen savcılar hakkında suç duyurusu yapıldığı, yargılama boyunca üç hâkim ve beş savcının değiştiği vurgulanır.
Diken, 23 Ocak 2019 — Yargıtay'ın beş müebbeti onaması
Diken, Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin beş failin cezasını onadığını ve davanın on iki yıl sonra kesinleştiğini aktarır. Haber, sanıkların 2014'te tutukluluk süresi sınırı nedeniyle elektronik kelepçeyle tahliye edildiğini ve Tolon dahil 14 sanığın beraatini hatırlatır.
Avcı, 2010, s. 532–533 — Zirve'yi Ergenekon'a bağlayan tezin reddi
Hanefi Avcı, Haliç'te Yaşayan Simonlar'da (Angora) Danıştay saldırısı, Dink cinayeti ve Zirve katliamı gibi olayların görünen faillerinden başka Ergenekon ya da benzeri gruplarca yapıldığına mevcut delillerin elvermediğini yazar. Alıntı Merdan Yanardağ'ın 2011 tarihli kitabından (s. 53) doğrulandı; eski bir emniyet müdürünün tanıklık ve yorumudur.