← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Toprak Mahsulleri Vergisi, II. Dünya Savaşı sırasında tarım ürünlerinden alınan olağanüstü vergiydi. 4 Haziran 1943’te kabul edilen 4429 sayılı kanunla getirildi. 4840 sayılı kanunla 1 Ocak 1946’dan itibaren kaldırıldı; kaldırma kanununun kabulü 23 Ocak, Resmî Gazete’de yayımı 26 Ocak 1946’dır.
Vergi, kanunun saydığı tarım ürünlerini üreten mükellefleri kapsıyordu. Hububat, bakliyat ve pamuk gibi ürünler kapsamdaydı; tahsilat ürüne göre aynen veya para olarak yapılıyordu. Dolayısıyla yalnız şehirlerdeki servet sahiplerini konu alan bir vergi değildi.
Kaynak: TBMM — 4429 sayılı Toprak Mahsulleri Vergisi Kanunu (4 Haziran 1943)
4840 sayılı kanunun birinci maddesi, 4553 sayılı kanunu 1 Ocak 1946’dan başlayarak kaldırır. İkinci madde kaldırma kanununun yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesini öngörür. Geçici birinci madde ise 1945 ve önceki mahsul yıllarının yükümlülüklerini korur; kaldırılma, geçmiş borçların o gün bütünüyle silindiği anlamına gelmez.
Kaynak: TBMM — 4840 sayılı kaldırma kanunu, madde 1, geçici madde 1 ve madde 2
Konunun devamı ve tarihsel bağlamı için:
Boratav, Korkut (2003), Türkiye İktisat Tarihi 1908–2002, İmge Kitabevi — Toprak Mahsulleri Vergisi (1943), savaş yükünün kırsala yansıması
1943'te getirilen aynî tarım vergisi, üreticiden ürün üzerinden alınan payı keskin biçimde artırdı. Boratav, savaş yıllarının enflasyon + aynî vergi + düşük taban fiyat bileşiminin kırsal eşitsizliği derinleştirdiğini gösterir; vergi, kentteki Varlık Vergisi'yle birlikte savaş ekonomisinin eşitsiz yükünü temsil eder ve 1945 sonrası köylü hoşnutsuzluğunun zeminini besledi.