← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Millî Korunma Kanunu
Savaş ihtimalinde hükûmete ekonomiyi geniş ölçüde sevk-idare yetkisi veren olağanüstü kanun; fiyat, üretim, kira, iaşe ve zorunlu çalışmada sert müdahale.
Bu sayfada
Erken Cumhuriyet'in en yoğun 'olağanüstü yönetim' safhası; tarafsızlık yalnız dışta değil, toplumu seferberliğe benzer düzenleyen iç ekonomik hukukta da üretildi. (Kanon-dışı; rapor.)
Kaynaklar
Birlikte okuyun
Konunun devamı ve tarihsel bağlamı için:
- Toprak Mahsulleri Vergisi
- Varlık Vergisi ve Savaş Yılları
- Adana ve Kahire Konferansları: Müttefiklerin Savaşa Sokma Baskısı
Kaynaklardan okumalar
Boratav, Korkut (2003), Türkiye İktisat Tarihi 1908–2002, İmge Kitabevi — Millî Korunma Kanunu, savaş ekonomisinde olağanüstü devlet müdahalesi
18 Ocak 1940'ta çıkarılan kanun, hükûmete fiyat saptama, el koyma, zorunlu çalışma ve üretim-dağıtımı yönetme gibi geniş yetkiler verdi. Boratav bu evreyi, tarafsızlığın yalnız dışta değil iç ekonomik hukukta da 'seferberlik benzeri' bir müdahalecilikle üretildiği bir safha olarak çözümler; uygulamanın yükü büyük ölçüde köylü ve dar gelirliye bindi.
Dönemin akışı
1936–1939 — Hatay'ın Türkiye'ye Katılması. İskenderun Sancağı'nın silahsız ve çok taraflı bir süreçle Türkiye'ye katılması; savaş öncesi son büyük diplomatik toprak kazanımı.
19 Ekim 1939 — Türk-İngiliz-Fransız Üçlü İttifakı (Ankara Paktı). Güç dengesine daha fazla oynayamayacağını gören Türkiye, 12 Mayıs ve 23 Haziran 1939 deklarasyonlarının ardından 19 Ekim 1939'da İngiltere ve Fransa'yla ittifak imzaladı. Oran'a göre bu bir sapma değil, kararı 1936'da verilmiş bir yönelimin doğal sonucuydu.
18 Haziran 1941 — Türk-Alman Saldırmazlık Paktı. Almanya'nın Balkanlara inmesi ve Kasım 1940'ta Türkiye'nin bir Nazi-Sovyet pazarlığına konu edildiğinin öğrenilmesi üzerine Ankara, Barbarossa Harekâtı'ndan dört gün önce, 18 Haziran 1941'de Almanya'yla on yıllık bir saldırmazlık/dostluk antlaşması imzaladı.
11 Kasım 1942 — Varlık Vergisi ve Savaş Yılları. Savaş koşullarında çıkarılan Varlık Vergisi, başta gayrimüslim azınlıklar olmak üzere tüccar sınıfını ağır ve orantısız biçimde vergilendirdi; ödeyemeyenler çalışma kamplarına sevk edildi.
Sık sorulanlar
Millî Korunma Kanunu ne zaman gerçekleşti? 18 Ocak 1940. Atlasta Cumhuriyet'in ilk dönemi içinde, “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altında yer alır.