← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Çiller Hükümeti ve Terörle Mücadelede Şahinler Dönemi
Dönemin yöneticileri önlemleri meşru terörle mücadele olarak savunurken Kutlu Savaş raporu kirlenmenin başlangıcını bu kadro tercihlerine bağladı; faili meçhullerden yargılanan yöneticiler beraat etti.
Haziran 1993'te başbakan olan Tansu Çiller döneminde Mehmet Ağar Emniyet Genel Müdürü oldu, Korkut Eken müşavir yapıldı, Özel Harekât ayrı bir daireye dönüştü. Kutlu Savaş raporu bu dönemi terörle mücadelede 'şahinler devri' olarak adlandırdı.
Bu sayfada
Özal'ın Nisan 1993'teki ölümü ve PKK ateşkesinin Mayıs'ta çökmesinin ardından DYP-SHP koalisyonunun başına geçen Çiller, güvenlik kadrosunu hızla değiştirdi. Erzurum Valisi Mehmet Ağar Temmuz'da Emniyet Genel Müdürü oldu; Resmî Gazete'de yayımlanmayan 26 Temmuz 1993 tarihli bir Bakanlar Kurulu kararıyla Özel Harekât Daire Başkanlığı kuruldu, emekli yarbay Korkut Eken Ağustos'ta genel müdür müşaviri ve özel tim eğiticisi yapıldı. 1988'de MİT'ten ayrılan Mehmet Eymür de bu dönemde teşkilata döndü. Çiller 4 Kasım 1993'te PKK'ya para veren iş insanlarının isimlerini bildiklerini ve hesap soracaklarını açıkladı. Ağar Ocak 1997'de Meclis Susurluk Komisyonu'nda PKK'nın finans kaynaklarını kurutma kararının MGK'da alındığını söyledi. Kutlu Savaş raporu ise infazların bu açıklamanın ardından başladığını ve zamanla kişisel hesapların devreye girdiğini ileri sürdü.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Kutlu Savaş raporu: Rapora göre 1993'teki köklü kadro değişiklikleriyle terörle mücadelede 'şahinler devri' başladı; Çiller'in 'liste' açıklamasının ardından infazlar geldi ve vatan hesaplarının yerini kişisel hesaplar aldı. Bu bir idari teftiş değerlendirmesidir, yargı kararı değildir.
Dönemin yöneticileri: Ağar ve çevresi, alınan önlemlerin MGK'da belirlenen terörle mücadele politikasının parçası olduğunu, PKK'nın finansmanına karşı devletin yasal araçlarla mücadele ettiğini savundu. Çiller bu döneme ilişkin hiçbir davada yargılanmadı.
Yargı sonucu: Ağar, Eken ve Özel Harekât Daire Başkanı İbrahim Şahin'in 1993-1996 arasındaki 19 cinayetten yargılandığı Ankara davası beraatle sonuçlandı ve 2024'te kesinleşti. Eken ve Şahin ise 2001'de Susurluk davasında çete yöneticiliğinden hüküm giydi.
Bağlı olduğu ana olaylar
- PKK Çatışmasının Başlaması (15 Ağustos 1984) — PKK'nın 1984'te başlattığı silahlı eylemler, Türkiye'nin 1990'lar boyunca sürecek ve on binlerce insanın hayatını kaybedeceği uzun çatışma dönemini başlattı.
- Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Neden–sonuç: PKK Çatışmasının Başlaması (15 Ağustos 1984) — Tırmanan çatışma, 'finans kaynaklarını kurutma' adı altında gayrinizami yöntemlerin benimsenmesine gerekçe yapıldı.
- Sonrası · İddia edilen bağ: Cantürk, Buldan ve Kürt İş İnsanlarına Yönelik Cinayetler (Ocak–Aralık 1994) — Kutlu Savaş raporu Çiller'in 'liste elimizde' sözünü ve 1993 kadro tercihlerini sonraki infazların başlangıcına bağladı.
- Sonrası · Neden–sonuç: Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Ağar, Eken ve Özel Harekât'ın güçlenmesi, kazada görünür olan emniyet-ülkücü-aşiret ittifakının kurumsal zeminini oluşturdu.
Aynı dosyada: PKK Çatışmasının Başlaması
- 17 Şubat 1993 — Orgeneral Eşref Bitlis'in Uçağının Düşmesi
- 4 Kasım 1993 — Binbaşı Cem Ersever'in Öldürülmesi
Aynı dosyada: Susurluk Skandalı
- 17 Şubat 1993 — Orgeneral Eşref Bitlis'in Uçağının Düşmesi
- 4 Kasım 1993 — Binbaşı Cem Ersever'in Öldürülmesi
Kilit kişiler: Tansu Çiller, Mehmet Ağar, Korkut Eken, İbrahim Şahin, Mehmet Eymür, Kutlu Savaş
Davalar: Susurluk davası, Ankara faili meçhul davası
Kurumlar: Başbakanlık, DYP, Emniyet Genel Müdürlüğü, Özel Harekât Dairesi, MİT, MGK
Kaynaklardan okumalar
Kutlu Savaş Raporu, Başbakanlık Teftiş Kurulu, 1997 (açıklanma Ocak 1998) — 'Şahinler devri' tespiti
Başbakan Mesut Yılmaz'ın 13 Ağustos 1997 tarihli onayıyla hazırlanan rapor, 1993'ün ikinci yarısında polis ve istihbarat sisteminde köklü değişiklikler yaşandığını yazar. Özel Harekât Daire Başkanlığı'nın yayımlanmayan bir kararla kurulmasını ve Korkut Eken'in müşavir olarak bu daire üzerindeki olağanüstü nüfuzunu anlatır; Susurluk'un başlangıcını Çiller'in 'liste' cümlesine bağlar.
Berberoğlu, Susurluk: 20 Yıllık Domino Oyunu, İletişim, 1997 — Kadronun kuruluşu
Enis Berberoğlu, Ağar'ın Çiller'in başbakanlığından bir ay sonra Emniyet Genel Müdürlüğü'ne getirildiğini, Eken'in 8 Ağustos 1993'te müşavir olarak göreve başladığını ve Çiller'in 4 Kasım 1993'te İstanbul'da Holiday Inn'deki konuşmasında PKK'nın haraç aldığı işadamlarının isimlerini bildiklerini söylediğini aktarır. Kitap dönemin basın kaynaklarına ve Susurluk Komisyonu ifadelerine dayanır.
Bianet, 'Susurluk Sonrası' kronolojisi — Ağar'ın komisyon ifadesi
Kronoloji, Ağar'ın 16 Ocak 1997'de TBMM Susurluk Araştırma Komisyonu'nda PKK'yla mücadelede finans kaynaklarının kesilmesi kararının MGK'da alındığını söylediğini ve Abdullah Çatlı'yı Mehmet Özbay adıyla tanıdığını belirttiğini aktarır. Kutlu Savaş raporunun 22 Ocak 1998'de Başbakan Yılmaz tarafından kamuoyuna açıklandığını da kaydeder.