← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Orgeneral Eşref Bitlis'in Uçağının Düşmesi
Resmî açıklama kazayı buzlanmaya ve pilotaja bağladı; suikast iddiaları farklı kamplarca farklı faillere yöneltildi, savcılık sabotaja dair somut delil bulamadan dosyayı zamanaşımıyla kapattı.
Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Eşref Bitlis'i Diyarbakır'a götürecek uçak, 17 Şubat 1993'te Ankara'da kalkıştan kısa süre sonra düştü. Resmî kayıtlarda kaza olarak geçen olay, suikast şüphesiyle tartışılmaya devam ediyor.
Bu sayfada
Güvercinlik'ten kalkan Beechcraft tipi uçak birkaç dakika sonra Yenimahalle'deki PTT İşleme Merkezi'nin bahçesine düştü; Bitlis ile uçaktakiler hayatını kaybetti. Genelkurmay Başkanı Doğan Güreş kazayı buzlanmaya ve pilotaj hatasına bağladı; teknik rapor eksikliği ve hava verilerine dair çelişkiler kuşkuları besledi. Bitlis'in Özal'ın Kürt meselesindeki arayışlarına yakın durduğu ve Kuzey Irak'a silah geçişlerinin denetiminde katı davrandığı ileri sürülür. 2010'da emekli Albay Arif Doğan'a atfedilen ses kayıtlarında Bitlis'in JİTEM tarafından öldürüldüğü iddiası yer alınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma açtı ve çok sayıda tanık dinledi. Başsavcılık Şubat 2016'da 20 yıllık asli zamanaşımının dolduğu gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi, sabotaj iddiasına dair somut delil bulunamadığını kaydetti; ailenin itirazı Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliği'nce reddedildi.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Resmî açıklama / savcılık: Genelkurmay kazayı buzlanma ve pilotaj hatasına bağladı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 2016 kararında sabotaj iddiasına ilişkin somut bir kanıt ortaya konamadığını, dosyanın zamanaşımına uğradığını belirtti.
JİTEM-Ergenekon suikast tezi: Arif Doğan'a atfedilen ses kayıtları ve Ergenekon döneminin iddianameyi destekleyen yayınları, Bitlis'in ölümünü Uğur Mumcu ve Cem Ersever dosyalarıyla birlikte JİTEM-Ergenekon hattına bağladı. Bu atıf hiçbir yargı kararına yansımadı.
Gladyo / dış müdahale tezi: Doğu Perinçek, Bitlis'in ölümünü ABD ve NATO bağlantılı 'Gladyo'nun suikastı olarak yorumladı ve Ergenekon davasını bu yapıyla mücadele edenlere kurulmuş bir kumpas olarak sundu. Bu tez de yargısal bir tespitle desteklenmedi.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.
- PKK Çatışmasının Başlaması (15 Ağustos 1984) — PKK'nın 1984'te başlattığı silahlı eylemler, Türkiye'nin 1990'lar boyunca sürecek ve on binlerce insanın hayatını kaybedeceği uzun çatışma dönemini başlattı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · İddia edilen bağ: Seferberlik Tetkik Kurulu ve Özel Harp Dairesi'nin Kuruluşu (27 Eylül 1952) — Doğu Perinçek, Bitlis'in ölümünü NATO/CIA bağlantılı Gladyo yapısına atfeder; bu iddia yargısal olarak doğrulanmamıştır.
- Sonrası · Yapısal yankı: Binbaşı Cem Ersever'in Öldürülmesi (4 Kasım 1993) — Aynı yıl yaşanan iki ölüm, jandarma-istihbarat dünyasının çözülmemiş 1993 dosyaları olarak birlikte anılır.
Aynı dosyada: Susurluk Skandalı
Aynı dosyada: PKK Çatışmasının Başlaması
- 20 Eylül 1992 — Musa Anter Cinayeti ve Zamanaşımıyla Kapanan Dava
- 1993–1996 — Çiller Hükümeti ve Terörle Mücadelede Şahinler Dönemi
Kilit kişiler: Eşref Bitlis, Doğan Güreş, Turgut Özal, Arif Doğan, Doğu Perinçek, Cem Ersever
Davalar: Eşref Bitlis soruşturması
Kurumlar: Jandarma, Genelkurmay, JİTEM, İşçi Partisi
Kaynaklardan okumalar
Anadolu Ajansı, 17 Şubat 2022 — 29 yıllık 'sır' ölüm
AA'nın yıl dönümü dosyası, uçağın kalkıştan kısa süre sonra Yenimahalle'deki PTT İşleme Merkezi'ne düştüğünü, Genelkurmay'ın buzlanma ve pilotaj hatası açıklamasına karşın bilirkişi ve teknik raporun bulunmadığının sonradan dile getirildiğini aktarır. 2010'da açılan soruşturmanın 2016'da zamanaşımıyla kapandığını ve sabotaja dair somut kanıt bulunamadığını özetler.
Perinçek, Gladyo ve Ergenekon, Kaynak Yayınları, 13. bs. 2009 — Gladyo tezinin kaynağı
Perinçek, Bitlis'in ölümünü Türkiye'yi bölgesel planlara açık tutmak isteyen ABD ve NATO bağlantılı gizli yapının işi olarak okur. Kitap, Ergenekon davasının sanıklarından olan yazarın savunma çizgisiyle örtüşen, tarafgir bir anlatıdır.
Tayyar, Operasyon Ergenekon, Timaş, 2008 — JİTEM-Ergenekon atfı
Şamil Tayyar, iddianameyi destekleyen çizgide Bitlis, Mumcu ve Hablemitoğlu ölümlerini JİTEM üzerinden Ergenekon yapılanmasına bağlar; Cem Ersever'in kayıp arşivinin Veli Küçük'ün çiftliğinde bulunduğu iddiasını bu köprünün dayanağı olarak sunar. Bu atıflar mahkeme kararlarına yansımadı.