← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Rahip Andrea Santoro Cinayeti
Fail mahkûm edildi; ancak cinayetin önceden bilinip bilinmediği ve bir provokasyon zincirinin parçası olup olmadığı tartışmalı kaldı.
Trabzon'daki Santa Maria Kilisesi'nin İtalyan Katolik rahibi Andrea Santoro, dua ederken 16 yaşındaki bir lise öğrencisi tarafından tabancayla öldürüldü. Cinayet, 2006-2007'de gayrimüslimleri hedef alan saldırı dizisinin ilki olarak anılır.
Bu sayfada
Cinayet, Danimarka'daki Hz. Muhammed karikatürleri krizinin ve televizyonlardaki misyonerlik karşıtı yayınların gündemi belirlediği günlerde işlendi; fail ifadesinde karikatürlerden etkilendiğini ve rahibin misyonerlik yaptığını söyledi. Fail Ekim 2006'da 18 yıl 10 ay 20 gün hapse mahkûm edildi, karar Yargıtay'ca onandı; soruşturma onun tek başına hareket ettiği kabulüyle sınırlı kaldı. Dink ailesinin avukatı Fethiye Çetin 2008'de, Trabzon Emniyeti'nin Santoro'yu cinayetten önce 'Pontusçuluk' gerekçesiyle dinlediğini ve bu talebin Yasin Hayal'i dinleme talebiyle aynı yazıda mahkemeye gittiğini açıkladı; silahın kaynağının da araştırılmadığını söyledi. Bir yıl sonra Dink'in, ondan üç ay sonra Malatya'da Zirve Yayınevi çalışanlarının öldürülmesi olayı tekil bir vaka olmaktan çıkardı; CHP milletvekilleri Şubat 2008'de bu saldırıların devletle bağlantısının araştırılmasını istedi. Ergenekon soruşturmasını destekleyen yazarlar cinayeti bir provokasyon zincirinin ilk halkası saydı; bu bağ hiçbir yargı kararında kurulmadı.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Resmî soruşturma / yargı: Cinayet, karikatür kriziyle ve misyonerlik tartışmalarıyla kışkırtılmış bir gencin tek başına işlediği bir suçtur. Fail yaşı nedeniyle indirimli ceza aldı ve karar kesinleşti.
Dink ailesi avukatları ve Nedim Şener: Santoro, Trabzon Emniyeti'nin teknik takibi sürerken öldürüldü; aynı emniyet kadroları Dink cinayetine giden süreçte de bilgi sahibiydi. Cinayetin arkasındaki ilişkiler ve silahın kaynağı hiç araştırılmadı.
Ergenekon tezi (Tayyar ve iddianameyi destekleyen basın): Cinayet, misyonerlik karşıtı kışkırtmayla ülkeyi gerilime sürüklemeyi amaçlayan ve Dink ile Zirve cinayetleriyle süren provokasyon zincirinin ilk halkasıdır. Bu bağlantı hiçbir yargı kararıyla doğrulanmadı; Zirve davasında sonradan eklenen askerî sanıklar 2016'da beraat etti.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Hrant Dink Suikastı (19 Ocak 2007) — Agos gazetesi kurucusu Hrant Dink İstanbul'da silahlı saldırıyla öldürüldü; güvenlik ihmali ve koordinasyon iddiaları yargıyı yıllarca meşgul etti.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Aynı ağ: Trabzon McDonald's Bombası ve Erhan Tuncel'in Muhbirliği (24 Ekim – 24 Kasım 2004) — Tuncel'i muhbir yapan Trabzon Emniyet Müdürü Akyürek, Santoro cinayeti sırasında da kentin emniyet müdürüydü ve üç ay sonra İstihbarat Daire Başkanlığına getirildi.
- Sonrası · Aynı ağ: Hrant Dink Suikastı (19 Ocak 2007) — Trabzon'da yetişen genç failler ve aynı emniyet-jandarma iklimi; Fethiye Çetin'e göre Santoro cinayeti de önceden biliniyordu.
- Sonrası · Yapısal yankı: Malatya Zirve Yayınevi Katliamı (18 Nisan 2007) — İki cinayet, misyonerlik karşıtı söylemin tırmandığı 2006-2007'de gayrimüslimleri hedef alan şiddet dalgasının halkaları olarak birlikte okunur.
- Sonrası · İddia edilen bağ: Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Ocak–Temmuz 2008) — Savcılık yanlısı okuma Santoro cinayetini Ergenekon provokasyon zincirinin 'ilk cinayeti' saydı ve misyoner karşıtı ağları Türk Ortodoks Patrikhanesi çevresi üzerinden örgütün 'din ve tarikatlar' ayağına bağladı.
Aynı dosyada: Hrant Dink Suikastı
- 24 Ekim – 24 Kasım 2004 — Trabzon McDonald's Bombası ve Erhan Tuncel'in Muhbirliği
- 18 Nisan 2007 — Malatya Zirve Yayınevi Katliamı
Kilit kişiler: Andrea Santoro, Fethiye Çetin, Nedim Şener, Hrant Dink
Davalar: Hrant Dink davası, Zirve davası
Kurumlar: Emniyet İstihbarat, Yargıtay, TBMM, Trabzon Emniyet Müdürlüğü
Kaynaklardan okumalar
Taraf, Neşe Düzel, 'Fethiye Çetin: Santoro'nun da öldürüleceği biliniyordu', 31 Mart 2008 — Cinayetten önce dinlenen rahip
Dink ailesinin avukatı Çetin, Yasin Hayal'e ilişkin bir emniyet evrakının peşine düştüklerinde Trabzon Emniyeti'nin Santoro'yu cinayetten önce 'Pontusçuluk' gerekçesiyle dinlediğini ve bu talebin Hayal'le aynı yazıda mahkemeye gittiğini gördüklerini anlatır. Çetin, soruşturmanın tetikçinin ifadesiyle yetindiğini ve davanın yeniden görülmesi gerektiğini savunur. Taraf avukatının iddialarıdır.
Nedim Şener, Dink Cinayeti ve İstihbarat Yalanları (Güncel Yayıncılık, 2009) — Trabzon'da şiddet ve istihbarat sürekliliği
Şener, Santoro cinayetini 2004-2006 arasında Trabzon'da art arda yaşanan şiddet olaylarının içine yerleştirir ve cinayetin Trabzon Emniyeti'nin yasal teknik takibi sürerken işlendiğini yazar. Bu süreklilik hattını bir yıl sonraki Dink cinayetine giden istihbarat ihmaline bağlar.
Taraf, Yasemin Çongar, 'Devletin gayrimüslim fobisi suçu davet ediyor', 21 Şubat 2008 — Meclis araştırması önergesi
Çongar, CHP milletvekilleri Onur Öymen ve Şükrü Elekdağ'ın Santoro başta olmak üzere Hristiyan din adamlarına ve gayrimüslimlere yönelik saldırıların araştırılması için verdiği önergeyi aktarır. Önerge, faillerle bazı devlet görevlileri arasındaki bağlantı iddialarına dikkat çekiyordu.