← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Mustafa Kemal Atatürk (1923, Cumhuriyet'in kurucusu) ⇄ II. Mahmud (1826, Reformcu padişah)
Bu, atlasın editoryal karşılaştırma önerisidir; eşitleme veya bağımsız tarihsel doğrulama değildir. Kişilerin ideolojisi, amacı ve eylemleri eş tutulmaz.
İkisi de eski düzenin silahlı/kurumsal direncini tasfiye edip devleti yukarıdan yeniden kurdu: II. Mahmud 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırıp merkezi orduyu ve bürokrasiyi modernleştirdi; Atatürk saltanat-hilafeti kaldırıp ulus-devleti ve laik kurumları inşa etti. Aynı 'devlet aklının kurtuluş stratejisi olarak tepeden dönüşüm' arketipinin, neredeyse tam bir yüzyıl arayla iki büyük dalgası.
II. Mahmud hanedanı ve saltanatı kurtarmak için reform yaptı; Atatürk saltanatın kendisini kaldırıp rejimi ve egemenlik anlayışını kökten değiştirdi. Benzerlik yöntemdedir (tepeden dönüşüm), amaçta ve varılan yerde değil.
II. Mahmud, yüzyıllık Yeniçeri Ocağı'nı tek bir harekâtla tasfiye ederek modern ordunun (Asakir-i Mansure) önünü açtı; reformların en büyük geleneksel engeli kaldırıldı.
İmparatorluğun küllerinden ulus-devlet doğdu; egemenliğin kaynağı 'millet' olarak yeniden tanımlandı ve kapsamlı bir modernleşme programının çerçevesi kuruldu.