← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
DP İktidarı (1950) ve AKP İktidarı (2002): Sandıkta yeni iktidar çoğunluğu
Bu sayfada
AKP İktidarı (2002) (2002, Kriz sonrası yeni seçmen koalisyonu) ⇄ DP İktidarı (1950) (1950, Tek parti sonrası barışçıl devir)
Bu, atlasın editoryal karşılaştırma önerisidir; eşitleme veya bağımsız tarihsel doğrulama değildir. Kişilerin ideolojisi, amacı ve eylemleri eş tutulmaz.
Atlasın karşılaştırma gerekçesi
1950'de Demokrat Parti, tek parti yönetimine karşı taşra, dindar ve esnaf tabanını halkçı bir değişim söylemiyle birleştirerek iktidarı sandıkla devraldı. 2002'de AKP, 2001 krizinin yerleşik partileri tasfiye ettiği ortamda önemli ölçüde kesişen fakat birebir aynı olmayan geniş bir muhafazakâr-merkez sağ koalisyonla tek başına iktidar oldu. İki olay da yerleşik düzenin temsil krizi sonrasında seçmen haritasını uzun süreli biçimde yeniden kuran seçim eşikleridir.
Karşılaştırma ölçütleri
- Yerleşik siyasal düzene ve seçkin bürokrasiye karşı değişim talebi
- Taşra ve kent çeperindeki muhafazakâr, esnaf ve küçük girişimci seçmenden güçlü destek alan geniş koalisyon
- Yerleşik seçkinlere karşı halk veya millet meşruiyetiyle belirgin parlamento çoğunluğu kurulması
- Seçim sonucunun parti sisteminde uzun süreli yeniden hizalanma yaratması
Nerede ayrışır?
DP, yirmi yedi yıllık tek parti iktidarını sona erdirerek ilk barışçıl iktidar devrini gerçekleştirdi; AKP rekabetçi çok partili düzende bir koalisyon döneminin ve ekonomik çöküşün ardından geldi. Kurumsal başlangıç noktaları ve sonraki iktidar pratikleri denk değildir.
DP İktidarı (1950) — bağlam: Demokrat Parti Dönemi (Menderes) (14 Mayıs 1950)
DP, köylü-esnaf desteği, liberal ekonomi ve Batı yönelimiyle iktidara geldi; ancak 1954'ten sonra basın kısıtlamaları ve muhalefete baskı otoriterleşmeye zemin hazırladı.
AKP İktidarı (2002) — bağlam: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (3 Kasım 2002)
AKP 2002'de tek başına iktidar oldu; ilk dönemde AB hedefiyle geniş reformlar yaptı, ordu-sivil ilişkilerini yeniden biçimlendirdi.
Karşılaştırılan olayların kaynakları
Bu künyeler olay kayıtlarının kaynaklarıdır. Yukarıdaki karşılaştırma gerekçesi atlasın editoryal yorumudur; kaynak yazarlarına atfedilmez.
Demokrat Parti Dönemi (Menderes)
- Ahmad, Feroz, Demokrasi Sürecinde Türkiye, 1945–1980 (çev. Ahmet Fethi, Hil Yayın, 1996) — 5545 sayılı kanun (1950) ve Cumhuriyet'in ilk barışçıl iktidar devri
AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi
- Öniş, 2012 — Muhafazakar Küreselleşme: AKP Döneminin Politik Ekonomisi · https://doi.org/10.1080/14683849.2012.685252 · https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14683849.2012.685252