← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
JİTEM / kontrgerilla yapılanması (1993, Devletin yasadışı operasyonel ağı) ⇄ Teşkilat-ı Mahsusa (Süleyman Askerî, Eşref Kuşçubaşı) (1913, İttihatçı gizli/özel örgüt)
İki yapı da merkezi devletin, görünür hukuk düzeninin dışında kurduğu, hesap vermeyen ve esas olarak çatışmalı sınır/taşra coğrafyasında iş gören gizli operasyonel aygıttır. Teşkilat-ı Mahsusa 1913 sonrası Balkan ve Doğu cephelerinde gayrinizami harp, istihbarat ve sevk-iskân lojistiğinde rol aldı; iddialara göre dönemin etnik şiddet pratiklerinin örgütsel zemininde yer aldığı yönünde tartışmalı değerlendirmeler vardır. JİTEM ve onunla anılan kontrgerilla yapısı ise 1990'larda Güneydoğu'da PKK'ya karşı 'gizli operasyon', faili meçhul cinayetler ve yargı-dışı infaz iddialarıyla anıldı; varlığı ve sınırları bizzat resmî kurumlarca uzun süre yadsındı. Ortak olan, çatışma gerekçesiyle meşrulaşan, devletle bağı inkâr edilebilir tutulan ve hesap verebilirlikten azade kalan bir 'gölge kapasite' kalıbıdır. Bu bir yapısal süreklilik tespitidir, iki dönemin eylemleri arasında ahlaki denklik kurmaz.