← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Teşkilat-ı Mahsusa'nın Kurulması

1913-1918 · Darbe / Müdahale

İttihat ve Terakki bünyesinde kurulan gizli/özel örgüt, gayrinizami harp, istihbarat ve sınır operasyonlarında görev aldı.

Bab-ı Âli Baskını sonrası tek-parti iktidarını kuran İttihat ve Terakki, 1913-1914'te merkezi yapının görünür kurumları dışında işleyen bir özel örgüt (Teşkilat-ı Mahsusa) örgütledi; başında bir dönem Süleyman Askerî bulundu, kadrosunda Eşref Kuşçubaşı gibi fedailer yer aldı. Örgüt Balkan ve Doğu cephelerinde gayrinizami harp, propaganda ve istihbarat işleviyle anılır; I. Dünya Savaşı döneminin sevk-iskân ve etnik şiddet pratiklerindeki rolü tarih yazımında tartışmalı biçimde değerlendirilir. Hesap vermeyen, devletle bağı resmî kayıtlarda muğlak bırakılan bu yapı, geç Osmanlı'da 'gölge devlet aygıtı' kalıbının ilk kurumsal kristalleşmesi sayılır. Cumhuriyet döneminde devralınan istihbarat geleneğinin (MAH, sonra MİT) da öncülü olarak okunur.

Alt başlıklar

• Ağustos 1913 — Batı Trakya Direnişi ve Geçici Hükümet
• 17 Kasım 1913 — Süleyman Askeri'nin İlk Başkanlığa Getirilmesi

Örüntüler

• Gölge Ağ / Derin Devlet
• Askeri Vesayet
• Etnik-Dinsel Fay Hattı

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821)
• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• I. Meşrutiyet — Kanun-i Esasi (1876)
• 93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1877)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908)
• Balkan Savaşları (1912)
• Bab-ı Âli Baskını — İttihatçı Darbesi (1913)
• I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları (1914)

Yüzyıl köprüleri

• Sınır boyunun gizli devlet aygıtı

Kaynaklar

• Moreau, 2025 (1914-1918-online) — Teşkilat-ı Mahsusa: Gölge Aygıtın Doğuşu ve Tarih Tartışması
• TDV İslam Ansiklopedisi (Teşkilat-ı Mahsusa) — Fedai Geleneğinden Devlet Aygıtına: Kuruluş Kadrosu