← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
9 Mart 1971 Darbe Girişimi (1971, Ordu içinde kurulan sol-Kemalist cunta planı) ⇄ Kuleli Vak'ası (1859) (1859, Fedâiler Cemiyeti'nin saray darbesi planı)
Bu, atlasın editoryal karşılaştırma önerisidir; eşitleme veya bağımsız tarihsel doğrulama değildir. Kişilerin ideolojisi, amacı ve eylemleri eş tutulmaz.
1859'da subay, ulema mensubu ve memurlardan oluşan Fedâiler Cemiyeti, Abdülmecid'i indirip yerine Abdülaziz'i geçirmeyi tasarlarken toplantı aşamasında ihbarla yakalandı. 1971'de Doğan Avcıoğlu ve Cemal Madanoğlu çevresindeki ordu içi kadronun 9 Mart'ta yönetime el koyup millî demokratik devrim programı uygulamayı amaçladığına dair anlatılar, hazırlığın üst komutanın karşı hamlesiyle önlendiğini aktarır. İki olayda da gizli sivil-asker kadro, planlı iktidar değişikliği, uygulama öncesinde önlenme ve ardından tasfiye benzer bir sıra izledi.
Kuleli komplosu şeriata daha uygun bir monarşik düzen ve hanedan içi taht değişikliği amaçlıyordu; 9 Mart kadrosu sol-Kemalist, cumhuriyetçi bir kalkınma programı savunuyordu. Kuleli grubunun gerçek darbe kapasitesi ile 9 Mart planının kesin takvimi ve katılımcı kapsamı tartışmalıdır. Benzerlik ideolojide değil, gizli darbe hazırlığının kurulma ve önlenme mekanizmasındadır.
Subay, ulema mensubu ve memurlardan oluşan gizli Fedâiler Cemiyeti'nin Sultan Abdülmecid'i tahttan indirmeyi planladığı komplo, eyleme geçmeden 14 Eylül 1859'da ihbarla ortaya çıkarıldı; birçok tarihçi bunu Osmanlı'nın modern döneminde örgütlü saray/darbe komplosunun erken belgelenmiş örneklerinden biri olarak değerlendirir.
Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin etkisinde, ordu içinde örgütlenen 'milli demokratik devrim' (MDD) programlı bir cunta girişiminin 9 Mart 1971'de tasarlandığı; Genelkurmay üst kademesinin planı haber alıp önünü kesmesi, üç gün sonra 12 Mart Muhtırası'na yol açtı.