← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin etkisinde, ordu içinde örgütlenen 'milli demokratik devrim' (MDD) programlı bir cunta girişiminin 9 Mart 1971'de tasarlandığı; Genelkurmay üst kademesinin planı haber alıp önünü kesmesi, üç gün sonra 12 Mart Muhtırası'na yol açtı.
1960'ların sonunda Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin (ve emekli orgeneral Cemal Madanoğlu gibi isimlerin) etkisindeki bir grup subay, 27 Mayıs'ı 'tamamlanmamış bir devrim' sayarak, sol-Kemalist bir 'milli demokratik devrim' (MDD) hattıyla orduyu yeniden harekete geçirmeyi tasarladı. İlgili anlatılara göre cuntanın 9 Mart 1971'de iktidarı ele geçirip radikal bir kalkınma ve anti-emperyalist program uygulaması planlanıyordu; girişim, 1908 ve 27 Mayıs'taki 'öncü subay' şablonunun sol kanatlı bir varyasyonu olarak okunur. Ancak Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç önderliğindeki üst komuta, içeride örgütlenen bu girişimi (kimi anlatılara göre MİT'in ve sızdırılan kayıtların katkısıyla) haber alarak hiyerarşik denetimi yeniden kurmak için harekete geçti ve 12 Mart 1971'de hükümeti istifaya zorlayan muhtırayı verdi. Böylece 9 Mart, devlet aygıtı içinde rakip 'gölge' örgütlenmelerin çatışmasının açık bir örneği olarak okunur: alttan örgütlenen radikal kadro, üst komutanın muhafazakâr karşı-hamlesiyle tasfiye edildi. Eleştirel okumalara göre 12 Mart Muhtırası, kısmen bu sol cunta tehdidini önlemek (ve aynı zamanda yükselen devrimci gençlik hareketini bastırmak) amacıyla şekillendi; girişimin önlenmesinin ardından gelen sıkıyönetim hem sivil sol hem de orduya sızmış radikal kadrolar üzerinde geniş bir tasfiyeye dönüştü.
Kilit kişiler: Doğan Avcıoğlu, Cemal Madanoğlu, Memduh Tağmaç
1967–1971 — MDD Tezi ve Ordu İçi Radikalleşme. Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin 'milli demokratik devrim' tezi, bazı subaylar arasında 'ordu öncülüğünde devrim' fikrini besledi; bu, 1908 ve 27 Mayıs'taki öncü-subay modelinin sol bir yeniden üretimi olarak okunur.
12 Mart 1971 — Üst Komutanın Karşı-Hamlesi. Genelkurmay üst kademesi, alttan gelen sol cunta girişiminin önünü kesmek ve hiyerarşik denetimi yeniden kurmak için 12 Mart Muhtırası'nı verdi; muhafazakâr nitelikli üst komuta, radikal kanadı saf dışı bıraktı.
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Atlasın giden bağlantı tezleri:
Şahbaz, 2018 (Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi) — 12 Mart'a Giden Süreçte Sol Cuntacılığın Teorik ve Tarihsel Arka Planı
Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Devrim gazetesi çevresinde toplanan Millî Demokratik Devrim (MDD) çizgisindeki sivil-asker grup, emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun manevi liderliğinde 9 Mart 1971'de Baasçı/sol bir rejim kurmayı hedefleyen bir darbe planladı; eylemin başına Tümgeneral Celil Gürkan'ın geçmesi öngörülüyordu. Plan, MİT mensubu Mahir Kaynak ve Mehmet Eymür gibi isimlerin toplantıları deşifre etmesiyle çökerken, Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç ve 1. Ordu Komutanı Faik Türün'ün karşı durması ordu içindeki cuntayı yalnızlaştırdı. Bu başarısızlık, hiyerarşik komuta kademesinin 12 Mart 1971 muhtırasıyla inisiyatifi ele geçirmesinin doğrudan tetikleyicisi oldu.
📖 9 Mart 1971 darbe teşebbüsü. (2023). Vikipedi, Özgür Ansiklopedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/9_Mart_1971_darbe_te%C5%9Febb%C3%BCs%C3%BC https://tr.wikipedia.org/wiki/9_Mart_1971_darbe_te%C5%9Febb%C3%BCs%C3%BC
Doğan Avcıoğlu ve Devrim Gazetesi (Liberal Düşünce, 2023) — Kemalizm'in Yeniden İnşasında Bir Aydın Teşebbüsü: Doğan Avcıoğlu'nun Devrim Gazetesi Yazıları Üzerine Bir Araştırma
Hareketin fikrî temeli, mevcut parlamenter rejimi 'oyalamaca' olarak gören ve ordunun gücüne dayanarak yukarıdan devrim öngören MDD teorisiydi. Belgelere göre 10 Mart akşamı toplanan Genişletilmiş Komuta Konseyi, tam askerî müdahale ile muhtıra arasında tercih yaparak ikincisini seçmiş; böylece sol-cunta girişimi paradoksal biçimde sağ-merkezci bir komuta muhtırasına dönüşmüştür. Celil Gürkan dahil girişime karışan subaylar re'sen emekliye sevk edilmiştir.
📖 Türkiye'de Darbeler Arşivi. (t.y.). Tarihî, siyasi ve fikrî arka planıyla 9 Mart 1971 darbe girişimi. https://turkiyededarbelerarsivi.com/ https://turkiyededarbelerarsivi.com/Content/Upload/Dosyalar/1_3120231654618.pdf
9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) ne zaman gerçekleşti? 9 Mart 1971. Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin etkisinde, ordu içinde örgütlenen 'milli demokratik devrim' (MDD) programlı bir cunta girişiminin 9 Mart 1971'de tasarlandığı; Genelkurmay üst kademesinin planı haber alıp önünü kesmesi, üç gün sonra 12 Mart Muhtırası'na yol açtı.
9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) neden önemlidir, sonuçları ne oldu? 1960'ların sonunda Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin (ve emekli orgeneral Cemal Madanoğlu gibi isimlerin) etkisindeki bir grup subay, 27 Mayıs'ı 'tamamlanmamış bir devrim' sayarak, sol-Kemalist bir 'milli demokratik devrim' (MDD) hattıyla orduyu yeniden harekete geçirmeyi tasarladı. İlgili anlatılara göre cuntanın 9 Mart 1971'de iktidarı ele geçirip radikal bir kalkınma ve anti-emperyalist program uygulaması planlanıyordu; girişim, 1908 ve 27 Mayıs'taki 'öncü subay' şablonunun sol kanatlı bir varyasyonu olarak okunur. Ancak Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç önderliğindeki üst komuta, içeride örgütlenen bu girişimi (kimi anlatılara göre MİT'in ve sızdırılan kayıtların katkısıyla) haber alarak hiyerarşik denetimi yeniden kurmak için harekete geçti ve 12 Mart 1971'de hükümeti istifaya zorlayan muhtırayı verdi. Böylece 9 Mart, devlet aygıtı içinde rakip 'gölge' örgütlenmelerin çatışmasının açık bir örneği olarak okunur: alttan örgütlenen radikal kadro, üst komutanın muhafazakâr karşı-hamlesiyle tasfiye edildi. Eleştirel okumalara göre 12 Mart Muhtırası, kısmen bu sol cunta tehdidini önlemek (ve aynı zamanda yükselen devrimci gençlik hareketini bastırmak) amacıyla şekillendi; girişimin önlenmesinin ardından gelen sıkıyönetim hem sivil sol hem de orduya sızmış radikal kadrolar üzerinde geniş bir tasfiyeye dönüştü.
9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Askeri Vesayet, Öncü Örgüt, Gölge Ağ / Derin Devlet, Genç Kuşak İsyanı, Fiili Askeri Müdahale. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.