← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
1964 Yunan Uyrukluların Sınır Dışı Edilmesi (1964, Kıbrıs krizinde tek taraflı antlaşma feshi ve idari sınır dışı) ⇄ 1923 Rum-Türk Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi (1923, İki devletli sözleşmeye dayanan zorunlu nüfus değişimi)
Bu, atlasın editoryal karşılaştırma önerisidir; eşitleme veya bağımsız tarihsel doğrulama değildir. Kişilerin ideolojisi, amacı ve eylemleri eş tutulmaz.
1923 sözleşmesi ile 1964 sınır dışı kararları, devletler arası çatışmanın nüfus hareketi ve demografik kopuş üretmesi bakımından aynı uzun tarihsel izlekte okunabilir. Ancak bu kart otomatik bir 'aynı olay' eşlemesi değildir: 1923 iki devletin imzaladığı, din ölçütlü kitlesel ve karşılıklı bir zorunlu mübadeleydi; 1964 ise Kıbrıs krizi sırasında Türkiye'nin 1930 İkamet Antlaşması'nı feshederek Yunan uyruklulara yönelttiği tek taraflı idari işlemler dizisiydi.
Ölçek, hukuk ve karşılıklılık ayrıdır. İstanbul Rumları 1923 mübadelesinden istisna edilmişti; 1964'te doğrudan sınır dışı edilen Yunan vatandaşlarının yanında aile bağları nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Rumlar da göç etti. Bu nedenle ilişki yalnız manuel kuşak izleği olarak tutulur.
Lozan'da imzalanan sözleşmeyle yaklaşık 1,5 milyon Ortodoks Rum ile 500 bin Müslüman zorunlu olarak değiştirildi; bu, ulus-devletin etnik-dinsel homojenleştirme aracı olarak nüfus mühendisliğini kurumsallaştırdı.
Kıbrıs'a çıkarma yapılamayacağı anlaşılınca Ankara elindeki kozları gözden geçirdi ve 16 Eylül 1964'te 1930 İkamet, Ticaret ve Seyrisefain Antlaşmasını tek taraflı feshetti. 8.600 Yunan uyruklu ülkeyi terk etti; onlarla akraba Türk vatandaşı Rumlar da ayrıldı.
Bu künyeler olay kayıtlarının kaynaklarıdır. Yukarıdaki karşılaştırma gerekçesi atlasın editoryal yorumudur; kaynak yazarlarına atfedilmez.
