Merkez-Taşra Gerilimi — Örüntü

Merkezî devletle ayan, mütegallibe ve yerel güç odakları arasındaki güç mücadelesi.

Merkez-çevre geriliminin en eski katmanı. Müsadere usulünün taşrada kalıcı servet birikimini imkânsız kılmasından Sened-i İttifak'ta ayanların fiili iktidarının yazılı olarak tanınmasına, Mehmed Ali Paşa'nın merkeze meydan okumasından Bedirhan Bey'in emirliğinin ilgasına: II. Mahmud'dan itibaren devlet, aracı yerel güçleri tasfiye ederek doğrudan yönetime geçer. Kazanan merkezdir; bedeli hem meşruiyet kaybı hem de yüzyıllık bir çevre direncidir.

Bu liste atlasın seçilmiş kayıtlarını gösterir; tarihsel olay sıklığı veya tekrar oranı değildir.

Bu editoryal etiketi paylaşan atlas kayıtları

Sened-i İttifak (1808) — 29 Eylül'de başlayan âyan–merkez görüşmeleri sonunda 7 Ekim 1808'de kaleme alınıp imzalanan belge, hükümdar iradesini yazılı bir uzlaşmayla sınırlandırmayı amaçladı; ancak kısa ömürlü oldu.
Bedirhan Bey İsyanı ve Botan Emirliği'nin İlgası (1847) — Tanzimat'ın doğrudan idare ve merkezileşme siyasetine direnen Cizre-Botan Emiri Bedirhan Bey 1847'de teslim olarak Girit'e sürüldü; Kürt emirlik düzeni tasfiye edildi.
Müsadere Usulü (Klasik Dönem) (1808) — Klasik Osmanlı maliyesinde devletin, gözden düşen ya da ölen ricalin ve zenginleşen ayanın servetine idari takdirle el koymasını mümkün kılan yerleşik uygulama.
Mısır Meselesi, Mehmed Ali Paşa Krizi (1831) — Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın orduları iki kez Anadolu içlerine kadar ilerleyerek hanedanı ağır bir tehdit altına soktu; kriz ancak büyük güçlerin müdahalesiyle çözüldü ve birçok tarihçiye göre Osmanlı'yı kalıcı dış bağımlılığa sürükledi.