← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın orduları iki kez Anadolu içlerine kadar ilerleyerek hanedanı ağır bir tehdit altına soktu; kriz ancak büyük güçlerin müdahalesiyle çözüldü ve birçok tarihçiye göre Osmanlı'yı kalıcı dış bağımlılığa sürükledi.
Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa, Yunan isyanında verdiği destek karşılığında istediği toprakları (özellikle Suriye valiliğini) alamayınca 1831'de oğlu İbrahim Paşa komutasındaki modern ordusuyla Suriye üzerinden saldırıya geçti. 21 Aralık 1832 Konya Muharebesi'nde Osmanlı ordusunu ağır bir bozguna uğratan İbrahim Paşa Kütahya'ya kadar ilerleyince II. Mahmud, başkentin tehdit altına girmesi ve Avusturya, İngiltere ve Fransa'nın yardım taleplerini geri çevirmesi üzerine Rusya'dan yardım istemek zorunda kaldı; 8 Temmuz 1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması, gizli maddesiyle Boğazlar üzerinde Rusya'ya ayrıcalık tanıyarak Osmanlı'yı Rus nüfuzuna açtı. 1833 Kütahya Antlaşması'yla Suriye ve Adana'nın Mehmed Ali'ye bırakılması iki tarafı da tatmin etmedi; 24 Haziran 1839'da Nizip'te ikinci kez ağır yenilgi alınması, donanmanın İskenderiye'de Mehmed Ali'ye teslim olması ve II. Mahmud'un ölümü (1 Temmuz 1839) devleti ağır bir krize sürükledi. Kriz, 1840 Londra Konvansiyonu ve büyük güçlerin (özellikle İngiltere'nin) müdahalesiyle çözüldü: Mehmed Ali'ye Mısır'ın irsî valiliği bırakıldı ama Suriye geri alındı. Birçok tarihçiye göre olay üç yapısal örüntüyü iç içe geçirir: bir taşra gücünün merkezi tahttan daha hızlı modernleşerek hanedanı tehdit etmesi (merkez-çevre gerilimi), Osmanlı'nın hayatta kalmak için büyük güçlerin diplomatik-askeri himayesine muhtaç hâle gelmesi ve 16 Ağustos 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile İngiliz desteğine karşılık verilen ticari açılımın egemenliği aşındırması. Bu deneyim, sıklıkla Tanzimat reformlarının hem itici gücü hem de dış meşruiyet arayışının zemini olarak değerlendirilir.