← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Uğur Mumcu Suikastı
Uygulayıcılar yargı kararıyla belirlendi, ancak azmettiriciler ve olası devlet içi ya da dış bağlantılar hakkındaki iddialar otuz yılı aşkın süredir yanıtsız.
Cumhuriyet yazarı Uğur Mumcu, 24 Ocak 1993'te Ankara'da evinin önünde otomobiline yerleştirilen C-4 patlayıcıyla öldürüldü. Uygulayıcılar yargılandı; azmettiriciler sorusu ve firari sanık dosyası 2026'da hâlâ açık.
Bu sayfada
Mumcu, ölümünde PKK'nın doğuşunu ve Öcalan'ın geçmişini incelediği, tamamlanamadan yayımlanan Kürt Dosyası üzerinde çalışıyordu. Hükümet cinayetin aydınlatılmasını 'devletin namus borcu' ilan etti, ancak soruşturma yıllarca ilerlemedi. Cinayet, aynı yıl Sivas'ta yaşanacak Madımak katliamıyla birlikte laik aydınları hedef alan 1990'lar şiddetinin simgelerinden biri oldu. 2000'deki Umut operasyonunun ardından Ankara 2 Numaralı DGM 7 Ocak 2002'de cinayeti Tevhid-Selam/Kudüs Ordusu yapılanmasına bağladı; hükümler aynı yıl Yargıtay'da onandı. Bombayı yerleştirdiği iddia edilen firari sanığın yargılaması Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi'nde sürüyor: Mehmet Ağar Eylül 2025'te burada 32 yıl sonra ilk kez tanık olarak dinlendi, mahkeme 2026'da Mossad iddiasını dile getiren emekli bir generali tanık olarak dinlemeye karar verdi. Adalet Bakanlığı Ağustos 2026'da dosyayı yeniden incelemeye aldı; sonraki duruşma 2 Aralık 2026'da.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Mahkeme / Umut iddianamesi: Savcılığa göre cinayet, İran istihbaratıyla bağlantılı olduğu ileri sürülen Tevhid-Selam/Kudüs Ordusu yapılanmasınca planlanıp uygulandı. DGM sanıkları bu çerçevede mahkûm etti, Yargıtay hükmü onadı.
Aile ve eleştirel anlatı: Mumcu ailesi ve avukatları, yalnız uygulayıcıların değil karar veren, azmettiren ve koruyanların da ortaya çıkarılmasını istiyor; ilk yıllarda delillerin korunmadığını ve soruşturmanın savsaklandığını öne sürüyor. Sedat Peker'in 2021'de Mehmet Ağar'ı işaret eden iddiaları bu çizgide yankı buldu, ancak yargı kararıyla doğrulanmadı.
Dış bağlantı iddiası: Emekli general Erdoğan Karakuş 2023'te bir televizyon programında suikastın İsrail'den gelen beş kişilik bir ekip tarafından işlendiğini ileri sürdü; Uğur Mumcu'nun ağabeyi Ceyhan Mumcu da Mossad'dan kuşkulandığını söyledi. Mahkeme 2026'da Karakuş'un tanık olarak dinlenmesine karar verdi; iddia henüz delille desteklenmiş değil.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.
- Sivas Madımak Olayları (2 Temmuz 1993) — Sivas'ta bir kültür festivali katılımcılarını barındıran Madımak Oteli'nin ateşe verilmesiyle 35 kişi hayatını kaybetti; olay Alevi-Sünni geriliminin ve devletin koruma yükümlülüğünün sembolü oldu.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · İddia edilen bağ: PKK'nın Kuruluşu (27 Kasım 1978) — Aile ve bazı yazarlar, Mumcu'nun ölümünde PKK'nın kökeni ve dış destekleri üzerine çalıştığı Kürt Dosyası ile cinayet arasında bağ kurar; yargı kararında böyle bir bağ yer almadı.
- Öncesi · Aynı ağ: 1990 Aydın Suikastları: Aksoy, Emeç, Dursun, Üçok (31 Ocak – 6 Ekim 1990) — Umut davasında mahkeme Aksoy, Üçok ve Mumcu cinayetlerini aynı Tevhid-Selam/Kudüs Ordusu yapılanmasına bağladı ve karar Yargıtay'da kesinleşti.
- Sonrası · Yapısal yankı: Sivas Madımak Olayları (2 Temmuz 1993) — Mumcu'nun öldürülmesinden altı ay sonra Madımak'ta aydınların yakılması, 1993'te laik aydınları hedef alan ikinci büyük şiddet olayı oldu.
- Sonrası · Aynı sürecin aşaması: Umut Operasyonu ve Mumcu Suikastinin Yargılanması (Mayıs 2000 – 2014) — Soruşturma Mumcu cinayetinin adını taşıdı ('Uğur Mumcu Uzun Takip'); dava Necdet Yüksel ve Ferhan Özmen'in Yargıtay'ca onanan mahkûmiyetleriyle sonuçlandı.
- Sonrası · İddia edilen bağ: Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Ergenekon iddianamesindeki bir sanık ifadesi ve 2008 aramalarında çıktığı ileri sürülen belgeler cinayeti farklı faillere ve Mossad'a bağladı; bu iddialar yargı kararıyla doğrulanmadı, belgelerin gerçekliği tartışmalıdır.
Aynı dosyada: Susurluk Skandalı
- 20 Eylül 1992 — Musa Anter Cinayeti ve Zamanaşımıyla Kapanan Dava
- 17 Şubat 1993 — Orgeneral Eşref Bitlis'in Uçağının Düşmesi
Aynı dosyada: Sivas Madımak Olayları
- 31 Ocak – 6 Ekim 1990 — 1990 Aydın Suikastları: Aksoy, Emeç, Dursun, Üçok
- Mayıs 2000 – 2014 — Umut Operasyonu ve Mumcu Suikastinin Yargılanması
Kilit kişiler: Uğur Mumcu, Güldal Mumcu, Mehmet Ağar, Sedat Peker, Erdoğan Karakuş, Akın Gürlek
Davalar: Umut davası
Kurumlar: Cumhuriyet gazetesi, DGM, Yargıtay, Emniyet Genel Müdürlüğü, Tevhid-Selam/Kudüs Ordusu, Adalet Bakanlığı
Kaynaklardan okumalar
Mumcu, Kürt Dosyası, Tekin Yayınevi, 1993 (Ali Sirmen önsözü) — Yarım kalan son çalışma
Ali Sirmen önsözde kitabın Mumcu'nun tamamlayamadığı son çalışması olduğunu vurgular. Mumcu'nun terörü uyuşturucu, silah ticareti ve gizli servis ilişkileri içinde izleyen yöntemini anlatır ve kitabın Öcalan'ın kendi anlattığı geçmişini belgelerle sorguladığını belirtir.
Ankara 2 No'lu DGM, 7 Ocak 2002; Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 12 Kasım 2002 — Umut davasında mahkûmiyet
DGM, Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı cinayetlerini Tevhid-Selam/Kudüs Ordusu örgütüne bağlayarak iki sanığa ölüm cezası, diğerlerine örgüt üyeliğinden hapis cezası verdi. Yargıtay hükmü onadı ve ölüm cezalarını müebbet hapse çevirdi; bombayı hazırladığı kabul edilen örgüt mensubu 2005'te ayrıca yargılanarak ağırlaştırılmış müebbet aldı.
Medyascope, 22 Eylül 2025 — Ağar 32 yıl sonra tanık kürsüsünde
Haber, firari sanık hakkındaki davanın 13. duruşmasında Mehmet Ağar'ın SEGBİS ile tanık olarak dinlendiğini aktarır. Ağar, cinayet tarihinde Emniyet Genel Müdürü değil Erzurum Valisi olduğunu belirtti ve kendisine atfedilen 'tuğla çekersem duvar yıkılır' sözünün yanlış anlaşıldığını söyledi.