Cantürk, Buldan ve Kürt İş İnsanlarına Yönelik Cinayetler

Ocak–Aralık 1994 · Darbe / Müdahale · Ara halka · Yargı kararı

Kutlu Savaş raporu cinayetleri emniyet içinde alınmış bir karara bağlarken, faillikle yargılanan yöneticiler ve özel harekâtçılar delil yetersizliğinden beraat etti.

Güvenlik çevrelerince PKK'ya finansman sağladığı ileri sürülen Behçet Cantürk Ocak 1994'te, Savaş Buldan, Adnan Yıldırım ve Hacı Karay Haziran 1994'te kaçırılıp öldürüldü. 19 cinayeti kapsayan Ankara davası 2024'te kesinleşen beraatle kapandı.

Cantürk ve şoförü 14 Ocak 1994'te kaçırıldı, cesetleri ertesi gün Sapanca yakınında bulundu. Buldan ve iki arkadaşı 3 Haziran 1994 sabahı İstanbul Yeşilyurt'taki bir otelden kendilerini polis olarak tanıtan silahlı kişilerce alındı; işkence izleri taşıyan cesetleri Bolu'nun Yığılca ilçesinde bulundu. Aynı yıl Ankara'da avukatlar Yusuf Ziya Ekinci ve Faik Candan da öldürüldü. Kutlu Savaş raporu, Cantürk'ün öldürülmesinin emniyet teşkilatı içinde kararlaştırıldığını ileri süren bir değerlendirmeyi aktardı. Eski özel harekâtçı Ayhan Çarkın'ın 2011 itiraflarıyla açılan davada Mehmet Ağar, Korkut Eken ve İbrahim Şahin'in de aralarında bulunduğu sanıklar 2019'da ve bozmanın ardından 2023'te beraat etti; Cantürk dosyası zamanaşımıyla düştü, Yargıtay kararı 2024'te onadı. Pervin Buldan 17 Ağustos 2026'da dosyanın yeniden araştırılması için Adalet Bakanlığı'na başvurdu.

Karşıt anlatılar

Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.

Kutlu Savaş raporu: Rapor, devletin Cantürk'le yasal yollardan baş edemediğini, Özgür Gündem'in bombalanmasının ardından öldürülmesinin emniyet teşkilatınca kararlaştırılıp uygulandığını ileri süren bir değerlendirmeyi aktarır ve bu emri kimin verdiğini sorar.

İddianame / aileler: Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2013 iddianamesi, 1993-1996 arasındaki 19 cinayeti Özel Harekât kadrolarının yer aldığı bir suç örgütüne bağladı. Aileler ve istinaf dairesinde karşı oy yazan üye, Ağar, Eken ve Şahin'i bu yapının liderleri olarak gördü.

Mahkeme / savunma: Sanıklar suçlamaları reddetti. Mahkeme, sanıklar aleyhindeki beyanları delille desteklenmeyen, soyut ve çelişkili bularak beraat kararı verdi; karar istinaf ve Yargıtay aşamalarından geçerek kesinleşti.

Bağlı olduğu ana olaylar

Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.
PKK Çatışmasının Başlaması (15 Ağustos 1984) — PKK'nın 1984'te başlattığı silahlı eylemler, Türkiye'nin 1990'lar boyunca sürecek ve on binlerce insanın hayatını kaybedeceği uzun çatışma dönemini başlattı.

Zincirdeki yeri

Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.

Öncesi · İddia edilen bağ: PKK Çatışmasının Başlaması (15 Ağustos 1984) — Savcılığa göre 'terörle mücadele' amacıyla kurulan özel ekip zamanla bu amacın dışına çıktı ve PKK'ya finans sağladığı öne sürülen Kürt iş insanlarını hedef aldı.
Öncesi · İddia edilen bağ: MİT Raporu Olayı: Mafya İddiaları ve Resmî İnkâr (7 Şubat 1988) — Ergenekon soruşturmasında ele geçirilen ve Ankara iddianamesine aktarılan bir belgede, 1994 cinayetlerinin MİT içinde Mehmet Eymür'e bağlı yeni bir birimin 'ısınma eylemleri' olduğu ileri sürülür. Bu iddia yargı kararıyla doğrulanmamıştır.
Öncesi · İddia edilen bağ: Çiller Hükümeti ve Terörle Mücadelede Şahinler Dönemi (1993–1996) — Kutlu Savaş raporu Çiller'in 'liste elimizde' sözünü ve 1993 kadro tercihlerini sonraki infazların başlangıcına bağladı.
Sonrası · Aynı ağ: Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Başbakanlık Teftiş Kurulu'nun Susurluk raporu, Cantürk ve Buldan cinayetlerini 'Yeşil' kod adlı Mahmut Yıldırım'la ilişkilendirmişti. Ankara iddianamesi de cinayet dizisinin suç tarihini Susurluk kazasının olduğu 3 Kasım 1996'ya kadar uzatır.
Sonrası · Aynı sürecin aşaması: Ayhan Çarkın'ın İtirafları ve Ankara Faili Meçhul Davası (26 Mart 2011 – Ekim 2024) — Faili meçhul kalan 1994-96 cinayetleri, Ayhan Çarkın'ın 2011 beyanları üzerine tek soruşturmada birleştirildi ve 19 sanıklı bir davaya dönüştü.

Aynı dosyada: Susurluk Skandalı

Aynı dosyada: PKK Çatışmasının Başlaması

Kilit kişiler: Behçet Cantürk, Savaş Buldan, Adnan Yıldırım, Hacı Karay, Yusuf Ziya Ekinci, Pervin Buldan

Davalar: Ankara faili meçhul davası

Kurumlar: Emniyet Genel Müdürlüğü, Özel Harekât Dairesi, JİTEM, AİHM, Yargıtay, Başbakanlık Teftiş Kurulu

Kaynaklardan okumalar

Kutlu Savaş Raporu, Başbakanlık Teftiş Kurulu, 1997, 'Behçet Cantürk' bölümü — Cantürk infazı teftiş raporunda

Raporun Cantürk bölümü, istihbarat kayıtlarına dayanarak onu uyuşturucu ticareti ve PKK'ya para toplamakla ilişkilendirir, öldürülmesinin emniyet teşkilatınca kararlaştırılıp infaz edildiğini ileri süren bir değerlendirmeyi aktarır. Rapor kararın doğruluğunu tartışmadığını belirtir, ancak emri kimin verdiğini ve bu yetkinin kime ait olduğunu sorar; bu tespitler mahkemece doğrulanmadı.

Kaynağa git

AİHM, Buldan/Türkiye, no. 28298/95, 20 Nisan 2004 — Etkili soruşturma yapılmadı

AİHM, Savaş Buldan'ın ölümünden devlet görevlilerinin sorumlu olduğunu kanıtlanmış bulmadı ve bu yönden ihlal saptamadı. Ancak ölümün yeterli ve etkili biçimde soruşturulmadığı için Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi; kararda iç hukukta bir şüphelinin 1999'da delil yetersizliğinden beraat ettiği kaydedilir.