Rejim Tipi Geçişi — Örüntü

Yönetim biçiminin türünün değişmesi: mutlakiyet, meşrutiyet, cumhuriyet, tek parti, çok parti, başkanlık.

Anayasa metninin değişmesi her zaman rejimin türünün değişmesi demek değildir; bu desen yalnız türün atladığı eşikleri işaretler. 1876'da mutlakiyetten meşrutiyete, 1908'de kâğıt üstündeki meşrutiyetten fiiline, 1923'te saltanattan cumhuriyete, 1946'da tek partiden çok partiye, 2014 ve 2017'de parlamenter sistemden cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine. Her geçiş kendinden önceki tipin çözülmesiyle meşrulaştırılır ve bir sonraki geçişin şikâyet konusunu üretir.

Bu liste atlasın seçilmiş kayıtlarını gösterir; tarihsel olay sıklığı veya tekrar oranı değildir.

Bu editoryal etiketi paylaşan atlas kayıtları

I. Meşrutiyet, Kanun-i Esasi (1876) — Osmanlı'nın ilk anayasası ilan edildi, iki meclisli parlamento kuruldu; ancak iki yıl sonra padişah meclisi süresiz tatil etti.
II. Meşrutiyet Devrimi (1908) — Makedonya'da dağa çıkan İttihatçı subayların baskısıyla anayasa yeniden yürürlüğe girdi; 30 yıllık istibdat sona erdi.
Cumhuriyet'in İlanı (1923) — İmparatorluğun küllerinden ulus-devlet doğdu; egemenliğin kaynağı 'millet' olarak yeniden tanımlandı ve kapsamlı bir modernleşme programının çerçevesi kuruldu.
Çok Partili Hayata Geçiş (1946) — Demokrat Parti'nin kuruluşu ve 1950'deki barışçıl iktidar devriyle tek parti dönemi kapandı; seçimle iktidar değişimi mümkün hâle geldi.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (2017) — Referandumla parlamenter sistem terk edildi; yürütme yetkisi cumhurbaşkanında toplandı.
İlk Halk Oyuyla Cumhurbaşkanlığı Seçimi (2014) — Cumhurbaşkanı ilk kez doğrudan halk tarafından seçildi; Başbakan Erdoğan ilk turda yaklaşık %51,8 oyla seçilerek Çankaya'ya çıktı. Meclisin seçtiği büyük ölçüde sembolik makamın halk oyuyla siyasallaşması, eleştirel okumalara göre 2017 başkanlık sistemine giden yürütme merkezîleşmesinin öncülü sayıldı.