← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Çok Partili Hayata Geçiş

7 Ocak 1946 · Anayasa / Rejim

Demokrat Parti'nin kuruluşu ve 1950'deki barışçıl iktidar devriyle tek parti dönemi kapandı; seçimle iktidar değişimi mümkün hâle geldi.

Savaş sonrası Batı yönelimi, ABD'nin demokratikleşme baskısı ve iç hoşnutsuzluk, İnönü'yü çok partililiğe açılmaya zorladı. 1946'da kurulan DP, 1950'de şeffaf koşullarda ezici çoğunlukla iktidara geldi — askeri müdahale ya da anayasal kriz olmaksızın gerçekleşen ilk barışçıl iktidar devri. Ancak 1960 darbesi, bu geçişin ne denli kırılgan bir zemine oturduğunu gösterecekti.

Alt başlıklar

• 7 Ocak 1946 — Demokrat Parti'nin Kuruluşu
• 21 Temmuz 1946 — 1946 Genel Seçimleri
• 14 Mayıs 1950 — 1950 Seçimleri ve İktidar Değişimi

Örüntüler

• Anayasal Kırılma

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Sened-i İttifak (1808)
• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
• Islahat Fermanı (1856)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• I. Meşrutiyet — Kanun-i Esasi (1876)
• II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908)
• Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı (1919)
• Cumhuriyet'in İlanı (1923)

Yüzyıl köprüleri

• CHP'nin sandık-muhalefet geleneği

Kaynaklar

• Karpat, Kemal H. — Türk Demokrasi Tarihi (orijinal 1959; Timaş, 2010); ayrıca Eroğul, Cem — Demokrat Parti: Tarihi ve İdeolojisi (İmge Kitabevi, 1990) — 1945 iç çatlağı (Dörtlü Takrir) ve tartışmalı 1946 seçimi