← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Devletçi Sanayileşme: TCMB · Sümerbank · Plan

1930–1934 · Modernleşme / Reform

1929 Buhranı sonrası devletçilik zinciri: 1715 sayılı kanunla TCMB (1930, faaliyet 1931), 1933 Sümerbank ve 1934 Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile planlı sanayileşme resmî programa dönüştü.

Para rejimi millîleştirildi, iktisadî müdahalecilik kurumsallaştı; devlet işletmeciliği güçlendi. (Kanon-dışı; rapor üç kurumsal hamleyi tek zincir olarak ele alır.)

Kaynaklar

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın gelen bağlantı tezleri:

Kaynaklardan okumalar

Boratav, Korkut (2003), Türkiye İktisat Tarihi 1908–2002, İmge Kitabevi — Devletçi sanayileşme, pragmatik devletçilik (Birinci Beş Yıllık Plan)

Genel kanaat: plan tam sosyalist değil, Sovyet deneyiminden yararlanan ama Türkiye'nin millî ihtiyaçlarına uyarlanmış pragmatik bir devletçiliktir.

Dönemin akışı

1920'ler–1930'lar — Çankaya Sofrası, devrimlerin atölyesi. Dil, tarih ve inkılap kararlarının Atatürk'ün sofrasında, 'kara tahta' başında tartışıldığı gayrıresmî atölye, esere adını da veren mekân.

1932 — TDK ve TTK'nın Kuruluşu. Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu kurularak millî kimlik inşasının entelektüel araçları devlet çatısına alındı.

9 Şubat 1934 — Balkan Antantı. Dört yıllık konferanslar dizisinin ardından Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya 9 Şubat 1934'te Atina'da Balkan Antantı Paktı'nı imzaladı. Pakt, adının çağrıştırdığının aksine esas olarak Bulgaristan'dan gelecek bir saldırıya karşı kurgulanmıştı.

20 Temmuz 1936 — Montrö Boğazlar Sözleşmesi. Lozan'ın silahsızlandırılmış/komisyonlu Boğazlar rejimi yerine Türkiye'nin güvenliğini gözeten güçlü egemenlik alanı kuran sözleşme.

Sık sorulanlar

Devletçi Sanayileşme: TCMB · Sümerbank · Plan ne zaman gerçekleşti? 1930–1934. Atlasta Cumhuriyet'in ilk dönemi içinde, “Modernleşme / Reform” başlığı altında yer alır.

Devletçi Sanayileşme: TCMB · Sümerbank · Plan hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: Osmanlı Borçlarının Paylaşımı: 1928 Paris Anlaşması (1928). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.