← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

20 Temmuz 1936 · Dış Politika / Savaş

Lozan'ın silahsızlandırılmış/komisyonlu Boğazlar rejimi yerine Türkiye'nin güvenliğini gözeten güçlü egemenlik alanı kuran sözleşme.

Erken Cumhuriyet diplomasisinin en başarılı, uzun ömürlü örneklerinden; 1945–46 Sovyet baskısının odağı da bu rejim olacaktı. (Kanon-dışı; rapor.)

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın gelen bağlantı tezleri:

• Balkan Antantı (1934) — Statükocu devletler nezdinde kazanılan güvenilirlik, Boğazlar rejiminin savaşsız ve konferans yoluyla değiştirilmesini mümkün kıldı.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

• Türk-İngiliz-Fransız Üçlü İttifakı (Ankara Paktı) (1939) — Boğazlar üzerinde yeniden egemenlik kuran Türkiye, Akdeniz güvenliği bakımından İngiltere ve Fransa için vazgeçilmez bir ortak hâline geldi.

Örüntüler

• Statükoculuk ve Dengecilik
• Blok Ekseni ve Göreli Özerklik

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
• Kırım Savaşı ve İlk Dış Borçlanma (1853)
• Islahat Fermanı (1856)
• 93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1877)
• Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı (1919)
• Kıbrıs Barış Harekâtı (1974)
• 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
• Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (1983)
• 2001 Ekonomik Krizi ve Derviş Programı (2001)
• Trablusgarp Savaşı (1911)

Kaynaklardan okumalar

Oran, Baskın (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980, İletişim Yayınları — Montrö (1936), Lozan Boğazlar rejiminden egemen denetime

20 Temmuz 1936 Montrö Sözleşmesi, Lozan'ın silahsızlandırılmış ve uluslararası komisyona bağlı Boğazlar rejimini kaldırıp denetimi Türkiye'ye verdi; Türkiye Boğazları yeniden silahlandırdı. Standart dış politika literatüründe erken Cumhuriyet'in en başarılı ve uzun ömürlü diplomatik kazanımı sayılır, 1945–46'da Sovyet talepleri de tam bu rejimi hedef alacaktı.

Sık sorulanlar

Montrö Boğazlar Sözleşmesi ne zaman gerçekleşti? 20 Temmuz 1936. Lozan'ın silahsızlandırılmış/komisyonlu Boğazlar rejimi yerine Türkiye'nin güvenliğini gözeten güçlü egemenlik alanı kuran sözleşme.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi neden önemlidir, sonuçları ne oldu? Erken Cumhuriyet diplomasisinin en başarılı, uzun ömürlü örneklerinden; 1945–46 Sovyet baskısının odağı da bu rejim olacaktı. (Kanon-dışı; rapor.)

Montrö Boğazlar Sözleşmesi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Statükoculuk ve Dengecilik, Blok Ekseni ve Göreli Özerklik. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.