← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Kararların gecikmiş bir hukuki düzeltme mi, yoksa 17-25 Aralık sonrası siyasi dönüşün yargıya yansıması mı olduğu tartışmalıdır.
Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda Mustafa Balbay (Aralık 2013), İlker Başbuğ (Mart 2014) ve Balyoz sanıkları (Haziran 2014) için hak ihlali kararları verdi. Özel yetkili mahkemelerin kaldırılmasıyla birlikte bu kararlar tahliyelerin ve yeniden yargılamanın yolunu açtı.
Eylül 2012'de işlemeye başlayan bireysel başvuru yolu, uzun tutukluluk şikâyetlerini iç hukukta yeni bir mercie taşıdı. Mahkeme 4 Aralık 2013'te, milletvekili seçildiği hâlde tutuklu kalan Balbay'ın kişi özgürlüğü ile seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine hükmetti; Balbay 9 Aralık'ta tahliye edildi. 6 Mart 2014'te, Ergenekon hükmünün gerekçesi yazılmadığı için temyize gidemeyen Başbuğ'un tutukluluğunun etkili biçimde denetlenmediğine oy birliğiyle karar verdi; Başbuğ ertesi gün serbest kaldı. Özel yetkili mahkemeleri kaldıran 6526 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinin ardından Perinçek, Küçük ve Özkan gibi sanıklar da 10-11 Mart'ta tahliye edildi. 18 Haziran 2014'te Genel Kurul, Balyoz sanıklarının dijital delillere itirazlarının incelenmediğine ve istedikleri tanıkların dinlenmediğine hükmederek yeniden yargılama yolunu açtı; sanıklar 31 Mart 2015'te beraat etti.
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Sanıklar / kumpas tezi: Sanıklar ve kumpas tezini savunanlar için kararlar, yıllarca süren tutukluluğun ve delil itirazlarının görmezden gelinmesinin yargı eliyle tespitiydi. Bu kampa göre tahliyeler gecikmiş bir hukuki düzeltme ve iade-i itibarın başlangıcıydı.
Davaların destekçileri: Davaları askerî vesayetle hesaplaşma olarak görenlerin bir kısmı, tahliyelerin hükümetin Gülen hareketiyle çatışmasına denk gelmesini siyasi bir yön değişikliğinin yargıya yansıması olarak yorumladı. Bu kampa göre darbe planları ve suç ağlarına ilişkin iddialar esastan aydınlatılmadan kapanma riskiyle karşılaştı.
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
Kilit kişiler: Mustafa Balbay, İlker Başbuğ, Doğu Perinçek, Veli Küçük, Tuncay Özkan
Davalar: Ergenekon davası, Balyoz davası
Kurumlar: Anayasa Mahkemesi, Özel Yetkili Mahkemeler, TBMM
AYM, Mehmet İlker Başbuğ, B. No: 2014/912, 6/3/2014 — Gerekçesiz hüküm ve denetlenemeyen tutukluluk
İkinci Bölüm, Başbuğ'un 5 Ağustos 2013'te müebbet hapse mahkûm edildiğini, gerekçeli karar yazılmadığı için hükmün Yargıtay önüne götürülemediğini ve tahliye talebinin esastan incelenmediğini tespit eder. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fıkrasının ihlal edildiğine oy birliğiyle hükmeder ve kararı tahliye talebinin incelenmesi için mahkemesine gönderir.
AYM (Genel Kurul), Sencer Başat ve Diğerleri, B. No: 2013/7800, 18/6/2014 — Balyoz'da adil yargılanma ihlali
Genel Kurul, Balyoz sanıklarının dijital delillere ilişkin itirazlarının karşılanmadığını ve dönemin Genelkurmay Başkanı Hilmi Özkök ile Kara Kuvvetleri Komutanı Aytaç Yalman'ın tanık olarak dinlenmesi taleplerinin reddedildiğini tespit eder. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar vererek yeniden yargılama yapılmasını ister.
AYM (Genel Kurul), Mustafa Ali Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013 — Tutuklu milletvekilinin seçilme hakkı
Mahkeme, milletvekili seçildiği hâlde tutukluluğu süren Balbay'ın kişi özgürlüğünün yanında seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının da ihlal edildiğine hükmeder. Karar, sonraki tutuklu milletvekili başvurularında emsal olarak kullanıldı.