← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri
DGM'lerin kaldırılmasının ardından CMK 250–252 ve daha sonra TMK 10 çerçevesinde çalışan özel yetkili ağır ceza mahkemeleri, geniş kapsamlı güvenlik ve örgüt davalarına baktı; sistem 2012 ve 2014 reformlarıyla kademeli olarak kaldırıldı.
Bu sayfada
2004'te Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılırken özel yetkili ağır ceza yargısı CMK düzenine taşındı. Bu mahkemeler Ergenekon, Balyoz ve KCK dahil geniş dosyalarda özel soruşturma ve kovuşturma usulleri kullandı. 2012 reformu CMK 250–252 mahkemelerini yeni dosyalar bakımından kaldırdı; geçiş düzeni ve TMK 10 kapsamındaki yapılar 2014 paketiyle sona erdirildi. Mahkemeler olağan yargı teşkilatı içindeydi ve kararları kanun yollarına tabiydi; bu özellikler onları İstiklâl Mahkemeleri ile Yüksek Adalet Divanı'ndan hukuken ayırır.
Ara halkalar
Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.
- 12 Haziran 2007 — Ümraniye'deki Gecekonduda Bulunan El Bombaları (Tartışmalı) — İstanbul Ümraniye'de bir ihbar üzerine aranan gecekonduda 27 el bombası ve patlayıcı ele geçirildi. Emekli astsubay Oktay Yıldırım'ın tutuklanmasıyla başlayan soruşturma, 2001'den beri rafta duran 'Ergenekon' dosyasını yeniden açtı ve davanın başlangıç noktası oldu.
- Temmuz–Ekim 2008 — İlk Ergenekon İddianamesi ve Silivri Duruşmaları (Kesinleşmiş olgu) — İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 86 sanıklı, 2.455 sayfalık ilk Ergenekon iddianamesi 25 Temmuz 2008'de İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nce kabul edildi. Yargılama 20 Ekim 2008'de Silivri Cezaevi yerleşkesindeki salonda başladı.
- 17 Şubat 2010 — Erzincan Başsavcısı İlhan Cihaner'in Tutuklanması (Yargı kararı) — İsmailağa cemaati ve Gülen hareketi hakkında soruşturma yürüten Erzincan Cumhuriyet Başsavcısı İlhan Cihaner, 17 Şubat 2010'da Erzurum'daki özel yetkili savcılığın Ergenekon soruşturmasında tutuklandı. Olay HSYK ile hükümet arasında açık bir yargı çatışmasına dönüştü.
- 7 Şubat 2012 — 7 Şubat MİT Krizi (Süreç sürüyor) — Özel yetkili İstanbul savcılığının KCK soruşturmasında MİT Müsteşarı Hakan Fidan'ı ve eski MİT yöneticilerini ifadeye çağırması, AKP hükümeti ile Gülen hareketi arasındaki gerilimin devlet kurumları arasında açığa çıktığı ilk büyük kriz oldu.
- 5 Ağustos 2013 — Ergenekon Ana Davasında İlk Derece Kararı (Yargı kararı) — İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, 275 sanıklı birleşik Ergenekon davasında örgütün varlığını kabul etti. İlker Başbuğ'a müebbet, Veli Küçük, Doğu Perinçek ve Tuncay Özkan'a ağırlaştırılmış müebbet dahil ağır cezalar verildi; 21 sanık beraat etti.
- Şubat – Ekim 2014 — HSYK Kanunu Değişikliği ve Yargının Yeniden Yapılandırılması (Kesinleşmiş olgu) — 17-25 Aralık soruşturmalarının ardından hükümet, Adalet Bakanının Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üzerindeki yetkilerini genişleten 6524 sayılı Kanun'u Şubat 2014'te çıkardı. Kanunun önemli bölümü iptal edildi; Ekim 2014 seçimleri Kurul'daki dengeyi değiştirdi.
- Aralık 2013 – Haziran 2014 — Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararları ve Tahliyeler (Yargı kararı) — Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda Mustafa Balbay (Aralık 2013), İlker Başbuğ (Mart 2014) ve Balyoz sanıkları (Haziran 2014) için hak ihlali kararları verdi. Özel yetkili mahkemelerin kaldırılmasıyla birlikte bu kararlar tahliyelerin ve yeniden yargılamanın yolunu açtı.
Örüntüler
Aynı örüntüyü paylaşan olaylar
- Vaka-i Hayriye, Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
- Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
- Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi (1913)
- Dersim Harekâtı (1937)
- Varlık Vergisi ve Savaş Yılları (1942)
- 27 Mayıs Darbesi (1960)
- Devrimci Gençlik Hareketi (THKO, THKP-C, TKP/ML) (1968)
- 12 Mart Muhtırası (1971)
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
- 28 Şubat, Post-Modern Darbe (1997)
Yüzyıl köprüleri
Kaynaklardan okumalar
TESEV Demokratikleşme Programı — Özel Yetkili Yargı Sistemi Değişikliklerine Dair Değerlendirme
TESEV değerlendirmesi özel yetkili yargının usul farklılıklarını ve Mart 2014 değişikliklerinin adil yargılanma güvencelerine etkisini inceler.
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası — Bireysel başvuru kararı, B. No: 2014/19484
AYM kararı özel yetkili mahkemeler dönemindeki yargılama şikâyetlerini somut bir dosya üzerinden değerlendirir.
Dönemin akışı
3 Kasım 2002 — AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi. AKP 2002'de tek başına iktidar oldu; ilk dönemde AB hedefiyle geniş reformlar yaptı, ordu-sivil ilişkilerini yeniden biçimlendirdi.
1 Mart 2003 — 1 Mart Tezkeresi ve Irak Savaşı. ABD'nin Irak'ı işgal harekâtı için Türkiye topraklarını kullanma talebi, 1 Mart 2003'te TBMM'de AK Parti milletvekillerinin de oylarıyla reddedildi. Kuzey cephesi kapanınca ABD Irak Kürtleriyle iş birliğine yöneldi; 1999'da zirveye çıkan Türkiye-ABD ilişkileri dibe vurdu.
19 Ocak 2007 — Hrant Dink Suikastı. Agos gazetesi kurucusu Hrant Dink İstanbul'da silahlı saldırıyla öldürüldü; güvenlik ihmali ve koordinasyon iddiaları yargıyı yıllarca meşgul etti.
2008–2012 — Ergenekon ve Balyoz Davaları. Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
Sık sorulanlar
Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri ne zaman gerçekleşti? 2004–2014. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Anayasa / Rejim” başlığı altında yer alır.
Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Yargı Eliyle Siyaset, Tasfiye ve İdam. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.