17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu

17–25 Aralık 2013 · Toplumsal / Ekonomik Kriz

Bakanlara ve iş insanlarına yönelik yolsuzluk soruşturmaları, AKP ile Gülen hareketinin on yıllık ittifakını açık çatışmaya dönüştürdü; iktidar bunu 'yargı darbesi' olarak niteledi.

Bu sayfada

17 Aralık soruşturması dönemin bakanlarının çevresini, 25 Aralık ise daha üst düzeyi işaret ediyordu. Hükümet yüzlerce polis, savcı ve hâkimi görevden aldı ya da sürdü; 'paralel devlet' kavramı resmî söylemin parçası oldu. Bu kopuş, 2016 darbe girişiminin zeminini fiilen hazırladı; yapı 2016'da FETÖ olarak adlandırılacaktır. Devlet içindeki gizli ağın ittifak ortağıyla çatışması, 'gölge ağ' deseninin İttihatçı ve Susurluk örnekleriyle aynı yapısal ritmini taşır.

Kaynaklar

17 Aralık yolsuzluk operasyonunda neler olmuştu?

Kilit kişiler: Recep Tayyip Erdoğan, Fethullah Gülen

Alt başlıklar

2013–2015 — Çözüm Süreci ve Çöküşü. İmralı'da başlatılan PKK müzakereleri 2015 yazında çöktü; çatışma yeniden başladı.

7 Haziran & 1 Kasım 2015 — 2015 Seçimleri: Koalisyondan Erken Seçime. 7 Haziran'da HDP'nin barajı geçmesi AKP'nin tek başına iktidarını sona erdirdi; koalisyonun kurulamaması üzerine 1 Kasım'da yenilenen seçimde AKP güvenlik söylemiyle tek başına iktidara döndü.

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın gelen bağlantı tezleri:

Gezi Parkı Protestoları (2013) — Gezi sonrası iktidarın sertleşmesi ve ittifak çözülmesi, aynı yıl yolsuzluk operasyonlarıyla üst üste bindi.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016) — AKP-Gülen kopuşunu açığa çıkaran operasyon, 15 Temmuz darbe girişimine giden çatışmayı tetikledi.

Ara halkalar

Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.

Ağustos 2004 (ifşa: 28 Kasım 2013) — 2004 MGK Kararı ve 2013'teki İfşası (Kesinleşmiş olgu) — Millî Güvenlik Kurulu Ağustos 2004'te Gülen hareketinin faaliyetlerine karşı önlem alınmasını tavsiye eden gizli bir karar aldı. Karar, AKP ile cemaat arasındaki gerilimin tırmandığı Kasım 2013'te Taraf'ın yayımlamasıyla kamuoyuna ulaştı.
Ağustos–Eylül 2010 — Hanefi Avcı'nın Simonlar Kitabı ve Tutuklanması (Tartışmalı) — Eskişehir Emniyet Müdürü Hanefi Avcı, Ağustos 2010'da yayımladığı 'Haliç'te Yaşayan Simonlar'da Gülen hareketinin emniyet ve yargıda örgütlendiğini, yasadışı dinleme yaptığını ileri sürdü. Bir ay sonra Devrimci Karargâh örgütüne yardım suçlamasıyla tutuklandı.
14 Şubat 2011 – 12 Nisan 2017 — Odatv Operasyonu ve Gazetecilerin Tutuklanması (Yargı kararı) — Odatv haber sitesine 14 Şubat 2011'de yapılan baskınla başlayan soruşturmada Soner Yalçın, Nedim Şener ve Ahmet Şık'ın da aralarında bulunduğu gazeteciler 'Ergenekon'un medya ayağı' iddiasıyla tutuklandı. Dava 12 Nisan 2017'de tüm sanıkların beraatiyle bitti.
7 Şubat 2012 — 7 Şubat MİT Krizi (Süreç sürüyor) — Özel yetkili İstanbul savcılığının KCK soruşturmasında MİT Müsteşarı Hakan Fidan'ı ve eski MİT yöneticilerini ifadeye çağırması, AKP hükümeti ile Gülen hareketi arasındaki gerilimin devlet kurumları arasında açığa çıktığı ilk büyük kriz oldu.
Kasım 2013 – Temmuz 2015 — Dershanelerin Kapatılması Krizi (Kesinleşmiş olgu) — Hükümetin üniversite ve lise sınavlarına hazırlayan dershaneleri kaldırma planının Kasım 2013'te kamuoyuna yansıması, Gülen hareketi ile AKP arasındaki gerilimi açık bir kamusal kavgaya dönüştürdü. Düzenleme Mart 2014'te yasalaştı.
1 ve 19 Ocak 2014 — Hatay ve Adana'da MİT Tırlarının Durdurulması (Süreç sürüyor) — Ocak 2014'te Hatay ve Adana'da savcılık talimatıyla durdurulan, Suriye'ye giden ve MİT'e ait olduğu açıklanan tırlar, 17-25 Aralık sonrasında hükümet ile Gülen yapılanması arasındaki çatışmanın en sert cephelerinden biri oldu.
Şubat – Ekim 2014 — HSYK Kanunu Değişikliği ve Yargının Yeniden Yapılandırılması (Kesinleşmiş olgu) — 17-25 Aralık soruşturmalarının ardından hükümet, Adalet Bakanının Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üzerindeki yetkilerini genişleten 6524 sayılı Kanun'u Şubat 2014'te çıkardı. Kanunun önemli bölümü iptal edildi; Ekim 2014 seçimleri Kurul'daki dengeyi değiştirdi.
Aralık 2013 – Haziran 2014 — Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararları ve Tahliyeler (Yargı kararı) — Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda Mustafa Balbay (Aralık 2013), İlker Başbuğ (Mart 2014) ve Balyoz sanıkları (Haziran 2014) için hak ihlali kararları verdi. Özel yetkili mahkemelerin kaldırılmasıyla birlikte bu kararlar tahliyelerin ve yeniden yargılamanın yolunu açtı.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Kaynaklardan okumalar

El-Kazaz, 2015 — AKP-Gülen İttifakının Sonu: 17-25 Aralık ve Tarihsel Bir Boşanma

El-Kazaz, 17-25 Aralık 2013 yolsuzluk soruşturmalarını, AKP'ye 2002, 2007 ve 2011'de üst üste tek parti iktidarı kazandıran AKP-Gülen ittifakının dağılışını tetikleyen kırılma olarak çözümler. Yazara göre askeri vesayetin tasfiyesi gibi ortak amaç gerçekleştikten sonra çatlaklar belirginleşmiş; soruşturmanın bakan çocuklarını ve AKP yakın çevresini hedef alması, iktidar tarafından yargı ve emniyetteki Gülen mensuplarının düzenlediği bir 'paralel devlet' darbesi olarak çerçevelenmiştir. El-Kazaz, bu kopuşun Türkiye'nin yakın siyasi tarihindeki en sonuç doğurucu ittifaklardan birinin 'acı bir boşanmayla' sona ermesi anlamına geldiğini vurgular.

📖 El-Kazaz, S. (2015). The AKP and the Gülen: The end of a historic alliance (Middle East Brief No. 94). Crown Center for Middle East Studies, Brandeis University. https://www.brandeis.edu/crown/publications/middle-east-briefs/pdfs/1-100/meb94.pdf

Dönemin akışı

Mayıs–Haziran 2013 — Gezi Parkı Protestoları. Gezi Parkı'nın yapılaşmaya açılmasına itirazla başlayan protesto, sert müdahalenin ardından 80'den fazla ile yayılan kitlesel bir sivil harekete dönüştü.

2013–2015 — Çözüm Süreci (Kürt Açılımı). PKK ile silahların susması ve müzakere için yürütülen resmi çözüm süreci; Kürt meselesinde çatışma yerine siyaset arayışının en ileri evresi.

6–8 Ekim 2014 — Kobani Protestoları. IŞİD'in Kobani kuşatması sırasında Türkiye'nin pasif tutumuna tepki gösteren Kürt protestolarında 40'tan fazla kişi hayatını kaybetti.

10 Ağustos 2014 — İlk Halk Oyuyla Cumhurbaşkanlığı Seçimi. Cumhurbaşkanı ilk kez doğrudan halk tarafından seçildi; Başbakan Erdoğan ilk turda yaklaşık %51,8 oyla seçilerek Çankaya'ya çıktı. Meclisin seçtiği büyük ölçüde sembolik makamın halk oyuyla siyasallaşması, eleştirel okumalara göre 2017 başkanlık sistemine giden yürütme merkezîleşmesinin öncülü sayıldı.

Sık sorulanlar

17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu ne zaman gerçekleşti? 17–25 Aralık 2013. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altında yer alır.

17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: Gezi Parkı Protestoları (2013). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.

17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016).

17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Gölge Ağ / Derin Devlet, Toplumsal Kutuplaşma. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.