← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Ergenekon Ana Davasında İlk Derece Kararı
Mahkemenin varlığını kabul ettiği örgüt iddia makamına göre darbeci bir yapılanma, savunmaya göre bir kurgudur; hüküm 2016'da bozuldu ve sanıklar 2019'da örgüt suçlamalarından beraat etti.
İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, 275 sanıklı birleşik Ergenekon davasında örgütün varlığını kabul etti. İlker Başbuğ'a müebbet, Veli Küçük, Doğu Perinçek ve Tuncay Özkan'a ağırlaştırılmış müebbet dahil ağır cezalar verildi; 21 sanık beraat etti.
Bu sayfada
Karar, 2008'den bu yana açılan iddianamelerin birleşmesiyle büyüyen, Danıştay saldırısı, İrticayla Mücadele Eylem Planı ve İnternet Andıcı dosyalarını da içine alan yaklaşık beş yıllık yargılamanın sonucuydu. CHP milletvekillerinden Mustafa Balbay 34 yıl 8 ay, Mehmet Haberal 12 yıl 6 ay aldı; Haberal karar gününde tahliye edildi. Ceza alanlar arasında eski YÖK Başkanı Kemal Gürüz, rektörler, gazeteciler ve Susurluk dosyasından tanınan İbrahim Şahin de vardı. Hükümet ve destekçileri kararı darbecilikle hesaplaşma olarak karşıladı; sanıklar ve muhalefet siyasi bir tasfiye olarak nitelendirdi. Dört ay sonra açığa çıkan 17-25 Aralık kopuşu davanın siyasi zeminini değiştirdi: sanıklar 2014'te tahliye edildi, Yargıtay 21 Nisan 2016'da hükümleri bozdu, yeniden yargılama 1 Temmuz 2019'da örgüt suçlamalarından beraatle sonuçlandı.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Mahkeme / iddia makamı: Mahkeme, asker ve sivillerden oluşan 'Ergenekon silahlı terör örgütü'nün hükümeti cebir ve şiddetle ortadan kaldırmaya teşebbüs ettiğini kabul etti. İddia makamına göre Danıştay saldırısı, Cumhuriyet gazetesine atılan bombalar ve darbe planları aynı yapılanmanın parçasıydı.
Kumpas tezi / savunma: Sanıklar ve kumpas tezini savunanlar, örgütün varlığının gizli tanık beyanlarına ve sahteliği ileri sürülen dijital belgelere dayandırıldığını savundu. Bu kampa göre çok sayıda dosyanın tek davada birleştirilmesi, birbirini tanımayan kişileri aynı örgütün üyesi gibi gösterdi ve bazı sanıkların savunması alınmadan hüküm kuruldu.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
- Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri (2004–2014) — DGM'lerin kaldırılmasının ardından CMK 250–252 ve daha sonra TMK 10 çerçevesinde çalışan özel yetkili ağır ceza mahkemeleri, geniş kapsamlı güvenlik ve örgüt davalarına baktı; sistem 2012 ve 2014 reformlarıyla kademeli olarak kaldırıldı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · İddia edilen bağ: Seferberlik Tetkik Kurulu ve Özel Harp Dairesi'nin Kuruluşu (27 Eylül 1952) — İddia yanlısı kamp Ergenekon'u Gladyo geleneğinin güncel devamı sayar; kumpas kampı ise davanın asıl kontrgerilla çekirdeğine, yani Özel Kuvvetler'e hiç dokunmadığını savundu.
- Öncesi · İddia edilen bağ: Necip Hablemitoğlu Suikastı (18 Aralık 2002) — Savcılık yanlısı anlatı ve dönemin basını cinayeti Ergenekon'a atfedilen eylemler arasında saydı; bu bağ mahkeme kararına dönüşmedi.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: Danıştay Saldırısı ve Cumhuriyet Gazetesine Atılan Bombalar (17 Mayıs 2006) — Yargıtay'ın Aralık 2008 bozmasıyla Danıştay davası 8 Mayıs 2009'da Ergenekon'la birleştirildi; 2016 bozmasında bu irtibatın somut delille gösterilemediği belirtildi.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Beş yıllık yargılama 5 Ağustos 2013'te ağır cezalarla sonuçlandı.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: İlk Ergenekon İddianamesi ve Silivri Duruşmaları (Temmuz–Ekim 2008) — İlk dava, sonraki iddianamelerle büyüyerek 5 Ağustos 2013 kararına ulaştı.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Ocak–Temmuz 2008) — 22 Ocak 2008'de başlayan gözaltılar, 23 dosyanın birleştirilmesiyle 5 Ağustos 2013 hükmüne uzandı.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: İkinci Ergenekon İddianamesi ve Darbe Planı Suçlamaları (25 Mart 2009) — İkinci dava 27 Nisan 2012'de birinci davayla birleştirildi ve aynı kararla sonuçlandı.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: İrticayla Mücadele Eylem Planı ve Islak İmza Tartışması (12 Haziran 2009) — 29 Nisan 2010'da açılan İrtica planı davası Ergenekon'la birleştirildi; Dursun Çiçek 2013'te ağır ceza aldı.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: Poyrazköy Cephaneliği ve Kafes Eylem Planı (Nisan–Kasım 2009) — Poyrazköy ve Kafes dosyaları, soruşturmanın Deniz Kuvvetleri kolu olarak Ergenekon yargılama ağına eklendi; mahkûmiyetler 2014 sonrasında bozuldu.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ'un Tutuklanması (6 Ocak 2012) — İnternet Andıcı davası İrtica planı davası üzerinden Ergenekon'la birleşti; Başbuğ 2013'te müebbet aldı.
- Sonrası · Aynı sürecin aşaması: Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararları ve Tahliyeler (Aralık 2013 – Haziran 2014) — Ağustos 2013 hükmüyle cezaevinde kalan sanıklar, AYM bireysel başvuru kararlarıyla tahliye edildi.
Aynı dosyada: Ergenekon ve Balyoz Davaları
- 6 Ocak 2012 — Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ'un Tutuklanması
- Aralık 2013 – Haziran 2014 — Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararları ve Tahliyeler
Aynı dosyada: Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri
- 7 Şubat 2012 — 7 Şubat MİT Krizi
- Şubat – Ekim 2014 — HSYK Kanunu Değişikliği ve Yargının Yeniden Yapılandırılması
Kilit kişiler: İlker Başbuğ, Veli Küçük, Doğu Perinçek, Tuncay Özkan, Mustafa Balbay, Mehmet Haberal
Davalar: Ergenekon davası, Danıştay davası, İrtica planı davası
Kurumlar: Özel Yetkili Mahkemeler, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Genelkurmay, Yargıtay, İşçi Partisi, CHP
Kaynaklardan okumalar
Hürriyet, 5 Ağustos 2013 — Karar gününün dökümü
Haber, mahkemenin Ergenekon'u terör örgütü olarak kabul ettiğini, 21 beraat, 11 yakalama ve 17 tahliye kararı verdiğini aktarır. Başbuğ'a müebbet, Balbay'a 34 yıl 8 ay, Haberal'a 12 yıl 6 ay verildiğini, bazı sanıkların salonu terk ederek karara tepki gösterdiğini bildirir.
Mütercimler, Büyük Kumpas: Ergenekon, Alfa, 2014, s. 17, 23-25 — Bir sanığın gözünden karar
Davanın sanıklarından Erol Mütercimler, kararı 23 ayrı davanın birleşimi, 275 sanık ve yaklaşık 650 celse üzerinden anlatır. 59 sanığın savunması alınmadan davanın bitirildiğini ve hükmün gizli tanıklara dayandığını savunur; kumpas tezinin sanık cephesinden yazılmış erken örneklerindendir.
bianet, 1 Temmuz 2019 — Yeniden yargılamanın sonucu: örgüt tespit edilemedi
Haber, Yargıtay bozmasından sonra İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesi'nde süren yeniden yargılamada sanıkların örgüt kurma, yönetme, üyelik ve yardım suçlamalarından beraat ettiğini bildirir. Danıştay ve Cumhuriyet gazetesi saldırılarının faillerine ise ağırlaştırılmış müebbet verildiğini aktarır.