← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Balyoz Belgelerinin Yayımlanması ve İlk Gözaltılar
Taraf ve savcılık belgeleri 2003'te hazırlanmış bir darbe planının kanıtı sayarken sanıklar dijital verilerin sonradan üretildiğini savundu; mahkeme 2015'te kilit CD'lerin sahte olduğunu tespit etti.
Taraf, 20 Ocak 2010'da 1. Ordu'nun Mart 2003 plan seminerine dayandırılan 'Balyoz' darbe planı belgelerini yayımladı. Şubat'ta aralarında emekli kuvvet komutanlarının da bulunduğu 49 asker gözaltına alındı; soruşturma kısa sürede yargı içi bir çekişmeye dönüştü.
Bu sayfada
Mehmet Baransu, Yıldıray Oğur ve Yasemin Çongar imzalı haber, cami bombalamaları ve Ege'de bir Türk uçağının düşürülmesi gibi senaryolarla darbeye zemin hazırlandığını ileri sürdü. Genelkurmay seminerde bir gerilim senaryosunun işlendiğini doğruladı, darbe iddiasını reddetti. Baransu belgeleri bir bavul içinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na teslim etti. 22 Şubat 2010'da özel yetkili savcıların talimatıyla gözaltına alınanlar arasında İbrahim Fırtına, Özden Örnek ve Çetin Doğan da vardı. Nisan başında nöbetçi hâkim Doğan dahil 19 şüpheliyi tahliye etti; ardından İstanbul Başsavcısı Aykut Cengiz Engin, onayı alınmadan yeni gözaltı kararı verildiği gerekçesiyle iki savcıyı soruşturmadan çekti. İddianame Temmuz 2010'da kabul edildi. 2012 mahkûmiyetleri Anayasa Mahkemesi'nin 2014'teki hak ihlali kararıyla yeniden yargılamaya açıldı; 2015'te mahkeme, gazeteci tarafından teslim edilen iki CD'nin sahte üretildiğini tespit ederek sanıkları beraat ettirdi. Baransu Mart 2015'te bu iddiayla açılan soruşturmada tutuklandı.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Taraf / savcılık: Belgeler, 1. Ordu'daki plan seminerinin hükümeti devirmeye yönelik bir darbe hazırlığının parçası olduğunu gösterir; cami bombalamaları ve Yunanistan'la gerilim senaryoları sıkıyönetime zemin hazırlamak için tasarlanmıştır. Yayın, darbe hazırlığını ifşa eden meşru gazeteciliktir.
Genelkurmay / sanıklar: Seminer, tatbikat programındaki olağan bir senaryo çalışmasıdır; darbe planları sonradan üretilip seminer belgelerine eklenmiştir. Sanıklar, 2003 tarihli dijital belgelerde o yıl henüz var olmayan kurum adları ve sonraki yıllara ait yazılım izleri bulunduğunu savundu.
Yargı sonucu: 2012'de 300'ü aşkın sanık mahkûm edildi. Anayasa Mahkemesi 2014'te hak ihlali buldu; 2015'teki yeniden yargılamada 11 ve 17 numaralı CD'lerin sahte üretildiği kesin olarak tespit edildi ve 236 sanık beraat etti. Yargıtay 2021'de yedi sanık için beraati 'suç için anlaşma' gerekçesiyle bozdu.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
- 1 Mart Tezkeresi ve Irak Savaşı (1 Mart 2003) — ABD'nin Irak'ı işgal harekâtı için Türkiye topraklarını kullanma talebi, 1 Mart 2003'te TBMM'de AK Parti milletvekillerinin de oylarıyla reddedildi. Kuzey cephesi kapanınca ABD Irak Kürtleriyle iş birliğine yöneldi; 1999'da zirveye çıkan Türkiye-ABD ilişkileri dibe vurdu.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Aynı sürecin aşaması: 1. Ordu Plan Semineri ve Balyoz İddiası (5–7 Mart 2003) — 2003 seminerine ait olduğu öne sürülen dijital belgeler yedi yıl sonra yayımlanınca kovuşturma başladı.
- Öncesi · Yapısal yankı: Sarıkız ve Ayışığı Darbe Planı İddiaları (2003–2004) — İki dosya da 2003'teki hükümete yönelik askerî planlama iddiasına dayanıyor; ikisinde de belgelerin sahihliği davanın düğüm noktası oldu.
- Öncesi · Aynı ağ: İrticayla Mücadele Eylem Planı ve Islak İmza Tartışması (12 Haziran 2009) — İki belge de Taraf'ta, aynı muhabir hattı üzerinden yayımlandı; kumpas kampına göre gazete, sızdırılan darbe belgelerinin sahne sırasını belirleyen medya koluydu.
- Öncesi · Aynı ağ: Poyrazköy Cephaneliği ve Kafes Eylem Planı (Nisan–Kasım 2009) — Aynı gazete ve muhabir üzerinden kamuoyuna çıkan belge dizisinin devamıydı.
Aynı dosyada: Ergenekon ve Balyoz Davaları
- 12 Haziran 2009 — İrticayla Mücadele Eylem Planı ve Islak İmza Tartışması
- 17 Şubat 2010 — Erzincan Başsavcısı İlhan Cihaner'in Tutuklanması
Aynı dosyada: 1 Mart Tezkeresi ve Irak Savaşı
Kilit kişiler: Mehmet Baransu, Çetin Doğan, Özden Örnek, İbrahim Fırtına, Yasemin Çongar, Aykut Cengiz Engin
Davalar: Balyoz davası, Kumpas davaları
Kurumlar: Taraf, Genelkurmay, Özel Yetkili Mahkemeler, Kara Kuvvetleri, Anayasa Mahkemesi
Kaynaklardan okumalar
Taraf, Leyla İpekçi, 'Bize layık görülen akıl ve vicdan!', 22 Ocak 2010 — Genelkurmay açıklamasına Taraf'tan yanıt
İpekçi, Genelkurmay'ın seminerin 2003-2006 tatbikat programında yer alan, dış tehdide yönelik bir çalışma olduğunu ve iddiaların 'aklı ve vicdanı olan' kimsece kabul edilemeyeceğini açıkladığını aktarır. Yazar ise iddiaları ciddiye almanın vicdani bir refleks olduğunu savunur; yazı gazetenin iddia yanlısı çizgisini yansıtır.
Pınar Doğan & Dani Rodrik, Balyoz: Bir Darbe Kurgusunun Belgeleri (Destek, 2010) — Belgelerdeki anakronizmler
Çetin Doğan'ın kızı ve damadı olan yazarlar, 2003 tarihli olduğu söylenen belgelerde o tarihte bulunmayan kurum ve birlik adları ile sonraki yıllara ait yazılım izleri gibi tutarsızlıkları sıralar ve belgelerin sonradan üretildiğini savunur. Yakın akrabalık nedeniyle taraf bir kaynaktır; ancak ortaya koyduğu itirazlar 2014-2015 yeniden yargılamasında belirleyici oldu.