← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Sarıkız ve Ayışığı Darbe Planı İddiaları
Planların varlığı büyük ölçüde Özden Örnek'e atfedilen ve Örnek'in reddettiği günlüklere dayanıyor; ilgili mahkûmiyetler bozuldu ve yeniden yargılamada beraat çıktı.
Eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Özden Örnek'e atfedilen günlüklere göre bazı kuvvet komutanları 2003-2004'te AKP hükümetine karşı 'Sarıkız' ve 'Ayışığı' kod adlı darbe ve muhtıra seçeneklerini tartıştı. Örnek günlüklerin kendisine ait olmadığını söyledi.
Bu sayfada
Günlüklere dayanan anlatıya göre hazırlıklara Jandarma Genel Komutanı Şener Eruygur öncülük etti; girişim, Genelkurmay Başkanı Hilmi Özkök'ün onay vermemesi ve komutanların bölünmesiyle 2004'te sonuçsuz kaldı. Metinler Mart 2007'de önce bir internet sitesinde, 29 Mart'ta Nokta dergisinde yayımlandı; Özkök 2009'daki ifadesinde Ayışığı ve Yakamoz'dan haberdar olduğunu, ancak delil bulamadığı için işlem yapmadığını söyledi. Planlar Mart 2009'daki ikinci Ergenekon iddianamesiyle yargıya taşındı; Örnek, Kara Kuvvetleri Komutanı Aytaç Yalman ve Hava Kuvvetleri Komutanı İbrahim Fırtına hakkındaki dosya, örgütle irtibat tespit edilemediği gerekçesiyle ayrıldı. Eruygur ve eski 1. Ordu Komutanı Hurşit Tolon 2013'te ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkûm edildi. Yargıtay'ın 2016'daki bozmasının ardından İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesi 1 Temmuz 2019'da Tolon'u beraat ettirdi, demans tanısı konan Eruygur hakkındaki dava düştü; darbe planı iddiaları hiçbir kesinleşmiş mahkûmiyete dönüşmedi.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
İddia yanlısı okuma (Nokta, Taraf, Ergenekon iddianamesi): Günlükler sahicidir ve kuvvet komutanlarının bir bölümünün seçilmiş hükümeti devirmeye hazırlandığını gösterir. Bu okumaya göre girişimin başarısızlığı darbe yanlılarını Ergenekon'a atfedilen yeraltı faaliyetlerine yöneltti; iki dosya aynı zincirin halkalarıdır.
Örnek ve kumpas kampı: Özden Örnek yayımlanan metinlerin kendisine ait olmadığını ve gerçeği yansıtmadığını açıkladı, yayın hakkında suç duyurusunda bulundu. Kumpas kampı günlüklerin sahihliğini ve dijital kopyaların güvenilirliğini sorguladı; bir kısım yazar ise planlar gerçek olsa bile teşebbüs aşamasına geçilmediğini savundu.
Hilmi Özkök'ün tanıklığı: Dönemin Genelkurmay Başkanı, 2012'deki tanıklığında 2004 baharında kendisine gelen bir CD'de Ayışığı ve Yakamoz sunumlarını gördüğünü anlattı. Bunların bilgi kirliliği amacıyla gönderilmiş olabileceği için temkinli davrandığını ve meşru belgeler olmadıkları için işlem yaptırmadığını söyledi.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
- AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (3 Kasım 2002) — AKP 2002'de tek başına iktidar oldu; ilk dönemde AB hedefiyle geniş reformlar yaptı, ordu-sivil ilişkilerini yeniden biçimlendirdi.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · İddia edilen bağ: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (3 Kasım 2002) — İddiaya göre planlar yeni seçilmiş AKP hükümetini hedefliyordu; varlıkları mahkemece sabit görülmedi.
- Sonrası · Aynı ağ: 1. Ordu Plan Semineri ve Balyoz İddiası (5–7 Mart 2003) — İki iddia, 2003-2004'te TSK içinde AKP'ye karşı darbe hazırlığı yapıldığı tezinin iki ayağı olarak davanın 'darbe planları' omurgasını oluşturdu; aynı kuvvet komutanları iki dosyada da anıldı.
- Sonrası · İddia edilen bağ: Danıştay Saldırısı ve Cumhuriyet Gazetesine Atılan Bombalar (17 Mayıs 2006) — Şamil Tayyar'a göre darbe planları 2004'te suya düşünce darbe yanlıları yeraltına inip Danıştay gibi sivil provokasyonlara yöneldi; kumpas kampı bu bağı reddeder.
- Sonrası · Aynı ağ: Cumhuriyet Mitingleri (Nisan–Mayıs 2007) — Günlüklerde planların hazırlayıcısı olarak anılan Şener Eruygur, 2007 mitinglerini başlatan Atatürkçü Düşünce Derneği'nin genel başkanıydı. 'Ergenekon ve Sosyalistler'deki bir yazara göre darbe başarısız olunca bu çevre sivil tepkiyi örgütlemeye yöneldi.
- Sonrası · Neden–sonuç: Nokta'nın Darbe Günlükleri Yayını ve Derginin Kapanması (29 Mart 2007) — Nokta'nın yayımladığı günlükler, 2003-04 darbe planı iddialarını ilk kez geniş kamuoyuna taşıdı.
- Sonrası · Aynı sürecin aşaması: Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Ocak–Temmuz 2008) — Günlüklerde anılan emekli orgeneraller Eruygur ve Tolon, 2008'de bu iddialar üzerinden tutuklandı.
- Sonrası · Yapısal yankı: Balyoz Belgelerinin Yayımlanması ve İlk Gözaltılar (20 Ocak – Nisan 2010) — İki dosya da 2003'teki hükümete yönelik askerî planlama iddiasına dayanıyor; ikisinde de belgelerin sahihliği davanın düğüm noktası oldu.
Aynı dosyada: Ergenekon ve Balyoz Davaları
- 5–7 Mart 2003 — 1. Ordu Plan Semineri ve Balyoz İddiası
- 9 Kasım 2005 — Şemdinli Umut Kitabevi Bombalaması
Aynı dosyada: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi
- 6 Mart 1995 — Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği Kararı
- Ağustos 2004 (ifşa: 28 Kasım 2013) — 2004 MGK Kararı ve 2013'teki İfşası
Kilit kişiler: Özden Örnek, Şener Eruygur, Hurşit Tolon, Hilmi Özkök, Aytaç Yalman, İbrahim Fırtına
Davalar: Sarıkız-Ayışığı soruşturması, Ergenekon davası
Kurumlar: Genelkurmay, Jandarma, Deniz Kuvvetleri, Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Nokta dergisi
Kaynaklardan okumalar
Hürriyet, 28 Temmuz 2009 — Özkök'ün savcılık ifadesi
Haber, eski Genelkurmay Başkanı Hilmi Özkök'ün yaklaşık sekiz saat süren tanık ifadesinde Ayışığı ve Yakamoz konularını bildiğini, bilgi geldiğini ancak delil bulamadığı için işlem yapmadığını söylediğini aktarır. İfade, planların varlığı iddiasına en üst askerî makamdan gelen dolaylı bir teyit olarak okundu.
AA, 1 Temmuz 2019 — Ergenekon yeniden yargılamasının akıbeti
İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesi, Yargıtay'ın bozmasından sonraki yeniden yargılamada Hurşit Tolon'u silahlı örgüt kurma ve yönetme suçlamasından beraat ettirdi. Şener Eruygur hakkındaki dava, demans tanısı ve bir suçlamada zamanaşımı nedeniyle düştü.
Taraf, Alper Görmüş, 7 Ekim 2008 — Günlükleri Ergenekon'a bağlayan okuma
Günlükleri yayımlayan Nokta'nın eski genel yayın yönetmeni Görmüş, darbe günlüklerinin Ergenekon soruşturmasına dahil edilmesi gerektiğini savunur ve 2004'teki darbe girişimleriyle Ergenekon arasında irtibat noktaları arar. Yazı iddia yanlısı kampın bu dönemdeki temel tezini yansıtır.