Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık Eylemi

1 Şubat – 9 Mart 1997 · Toplumsal / Ekonomik Kriz · Ara halka · Kesinleşmiş olgu

Susurluk'ta ortaya çıkan ilişkilerin yargılanmasını isteyen yurttaşlar, 1 Şubat 1997'den itibaren her akşam 21.00'de ışıklarını bir dakika söndürdü. Faksla yayılan çağrı kısa sürede milyonlara ulaştı ve Susurluk'u sokağa taşıyan en geniş sivil tepki oldu.

Bu sayfada

Çağrı, aralarında avukatlar Ergin Cinmen ve Mebuse Tekay'ın bulunduğu küçük bir grubun kurduğu Sürekli Aydınlık İçin Yurttaş Girişimi'nden çıktı. Işık söndürmeyi kısa sürede balkonlarda tencere-tava çalmak, mumlu yürüyüşler ve beyaz kurdele izledi; sinemalar, tiyatrolar ve radyolar da çağrıya katıldı. Başbakan Necmettin Erbakan eylemi 'gulu gulu dansı' diye niteledi, Adalet Bakanı Şevket Kazan 'mum söndü oynuyorlar' dedi; bu sözler tepkiyi büyüttü. Ay sonunda toplanan 28 Şubat MGK'sı gündemi irticaya kaydırdı; eylemcilerin bir kısmının öfkesi de Refahyol hükümetine yöneldi. Girişim 9 Mart'ta Ortaköy'deki bir buluşmayla eyleme ara verdi. Kamuoyu baskısı Susurluk soruşturmalarının sürmesine katkı sağladı, ancak davalardaki sınırlı cezalar taleplerin büyük ölçüde karşılıksız kaldığını gösterdi. Aynı eylem biçimleri 2013 Gezi protestolarında yeniden görüldü.

Bağlı olduğu ana olaylar

Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.
Gezi Parkı Protestoları (Mayıs–Haziran 2013) — Gezi Parkı'nın yapılaşmaya açılmasına itirazla başlayan protesto, sert müdahalenin ardından 80'den fazla ile yayılan kitlesel bir sivil harekete dönüştü.
28 Şubat, Post-Modern Darbe (28 Şubat 1997) — MGK'nın 'irtica karşıtı' kararları ve koordineli baskı, Refah-Yol hükümetini istifaya zorladı; bu süreç 'post-modern darbe' olarak adlandırıldı.

Zincirdeki yeri

Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.

Öncesi · Neden–sonuç: Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Devlet-mafya-siyaset üçgeninin görünür olması ve hesap sorulmaması yurt çapında ışık söndürme eylemini doğurdu.
Öncesi · Neden–sonuç: 28 Şubat, Post-Modern Darbe (28 Şubat 1997) — 28 Şubat MGK'sı gündemi irticaya kaydırdı ve Susurluk tepkisi askerî vesayetin gölgesinde ikincilleşti.
Sonrası · Neden–sonuç: Mehmet Ağar ve Sedat Bucak'ın Susurluk Mahkûmiyetleri (15 Eylül 2011) — Kitlesel kamuoyu baskısı Ağar ve Bucak'ın dokunulmazlıklarının kaldırılmasını hızlandırdı.

Aynı dosyada: Susurluk Skandalı

Aynı dosyada: 28 Şubat, Post-Modern Darbe

Kilit kişiler: Ergin Cinmen, Mebuse Tekay, Necmettin Erbakan, Şevket Kazan

Davalar: Susurluk davası

Kurumlar: Sürekli Aydınlık İçin Yurttaş Girişimi, MGK, Refah Partisi

Kaynaklardan okumalar

Elif İnce, bianet, 9 Aralık 2014 — Faksla yayılan çağrı

Yazı, eylemi başlatan küçük grubu ve faksla dağıtılan çağrı metnini anlatır; ışık söndürmenin tencere-tava, mumlu yürüyüş ve beyaz kurdeleyle çeşitlendiğini, Erbakan ve Kazan'ın sözlerinin tepki çektiğini, eyleme 9 Mart'ta Ortaköy'de ara verildiğini aktarır. Katılımcıların, eylemin 'vatandaşlıktan yurttaşlığa geçiş' olduğu yönündeki değerlendirmesine yer verir.

Kaynağa git

Elif İnce, bianet, 9 Aralık 2014 — Eylemin yargılattığı Susurluk çetesi

Aynı dizideki bu yazı, eylemin talebi olan yargılamaların sonucunu izler: İstanbul DGM'deki çete davasında İbrahim Şahin ve Korkut Eken'e altışar, diğer on iki sanığa dörder yıl hapis verildiğini; dokunulmazlık nedeniyle geç yargılanan Sedat Bucak'ın çete suçundan beraat ettiğini, Mehmet Ağar'ın ise beş yıl ceza aldığını aktarır.

Kaynağa git

bianet, 'Susurluk Sonrası' kronolojisi, 1 Kasım 2001 — Eylemin başlangıcı ve Refah tepkileri

Kronoloji, eylemin 1 Şubat 1997'de yurt genelinde başladığını, 12 Şubat'ta Refah Partililerden gelen tepkilerin kamuoyunda rahatsızlık yarattığını ve ay sonunda 28 Şubat MGK'sının toplandığını gün gün kaydeder.

Kaynağa git