← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Özel Finans Kurumları Kararnamesi ve Körfez Sermayesi
Özal hükümeti kuruluşunun ilk haftasında, 16 Aralık 1983 tarihli kararnameyle faizsiz çalışan 'özel finans kurumları'nın önünü açtı. Körfez ortaklı Al Baraka Türk ve Faisal Finans 1985'te faaliyete geçti; bugünkü katılım bankacılığının temeli bu karardır.
Bu sayfada
83/7506 sayılı Bakanlar Kurulu kararı 19 Aralık 1983'te Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı. Kurumlar Bankalar Kanunu dışında, doğrudan Başbakanlık gözetimine bağlandı; kararın 13. maddesi tasfiyede Türk Ticaret Kanunu ile İcra İflas Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağını öngörüyordu. İlk kuruluşlar 1984'te kurulan Al Baraka Türk ile 1985'te kurulan Faisal Finans oldu. Uğur Mumcu 1987'deki Rabıta kitabında bu kurumların Suudi ortaklarını, Faisal Finans'ın kuruluşunda Rabıta'nın Türkiye temsilcisi Salih Özcan'ın, Al Baraka'da Korkut Özal ile Topbaş ailesinin rolünü öne çıkardı ve ağı siyasal İslam'ın mali altyapısı olarak yorumladı. Kurumlar 1999'da Bankalar Kanunu kapsamına alındı, 2005'te 5411 sayılı Kanun'la 'katılım bankası' adını aldı. Faizsiz finans siyasetin de konusu oldu: 28 Şubat sürecinde 'yeşil sermaye' tartışmasına girdi; 2001'de İhlas Finans'ın, 2016'da Gülen yapılanmasıyla (resmî adlandırmayla FETÖ/PDY) ilişkilendirilen Bank Asya'nın faaliyet izni kaldırıldı.
Bağlı olduğu ana olaylar
- Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (6 Kasım 1983) — ANAP iktidarında hayata geçen liberalizasyon, Türkiye'yi devletçi ekonomiden ihracata dayalı serbest piyasaya geçirdi; aynı zamanda kronik enflasyon ve finansallaşma döngüsünü başlattı.
- 28 Şubat, Post-Modern Darbe (28 Şubat 1997) — MGK'nın 'irtica karşıtı' kararları ve koordineli baskı, Refah-Yol hükümetini istifaya zorladı; bu süreç 'post-modern darbe' olarak adlandırıldı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Neden–sonuç: Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (6 Kasım 1983) — Özal hükümetinin göreve başlamasından günler sonra çıkan kararname, finansal serbestleşmeyi Körfez sermayesine ve faizsiz bankacılığa açtı.
- Öncesi · Aynı ağ: Rabıta Olayı: İmam Maaşlarını Suudi Kuruluşun Ödemesi (Mart 1987) — Rabıta'nın Türkiye temsilcisi Salih Özcan, Mumcu'ya göre Faisal Finans'ın kuruluşunda görevlendirilmiş ve kurucu meclis üyesi olmuştu.
Aynı dosyada: Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm
Aynı dosyada: 28 Şubat, Post-Modern Darbe
- 6 Eylül 1980 — MSP'nin Konya Kudüs Mitingi
- 1 Şubat – 9 Mart 1997 — Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık Eylemi
Kilit kişiler: Turgut Özal, Korkut Özal, Salih Özcan, Eymen Topbaş, Muhammed el-Faysal
Kurumlar: Başbakanlık, Al Baraka Türk, Faisal Finans, Rabıta, İslam Kalkınma Bankası, BDDK
Kaynaklardan okumalar
Resmî Gazete, 19 Aralık 1983, sayı 18256 (mükerrer) — 83/7506 sayılı özel finans kurumları kararının metni
Bankalar hakkındaki 70 sayılı KHK'nin 90. maddesi ile 1567 sayılı Kanun'a dayanan karar, 16 Aralık 1983'te Cumhurbaşkanı Evren, Başbakan Özal ve bakanların imzasıyla kararlaştırıldı. Kurumların kuruluşunu, cari ve katılma hesaplarını, fon kullandırma ilkelerini ve tasfiyesini düzenler. 13. madde, tasfiyede Türk Ticaret Kanunu ve İcra İflas Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağını, usulleri Başbakanlığın belirleyeceğini öngörür.
Mumcu, Rabıta, Tekin Yayınevi, 1987 — Körfez ortaklı finans kurumları ve vakıf ağı
Mumcu, 'Dinsel Amaçlı Vakıf Ağı' bölümünde kararnamenin tanıdığı tasfiye ayrıcalığına dikkat çeker. Faisal Finans'ı Suudi Prensi Muhammed el-Faysal'ın kurdurduğunu, kuruluşta Rabıta'nın Türkiye temsilcisi Salih Özcan'ın görev aldığını, Al Baraka Türk'e Korkut Özal ile Eymen Topbaş'ın öncülük ettiğini yazar. Bu kadro ve vakıf ilişkilerini Özal döneminin liberalleşmesiyle eşzamanlı büyüyen bir siyasal İslam altyapısı olarak yorumlar; yorum yazarın laik-Kemalist bakışını yansıtır.
Görmüş ve Yabanlı, TKBB, Katılım Bankacılığı Ekosisteminin Gelişimi (Bölüm 4) — Sektörün kendi kurumsal kronolojisi
Türkiye Katılım Bankaları Birliği'nin eğitim yayınındaki bölüm, 1983'teki 83/7506 sayılı kararla yasal izni, 1984'te Al Baraka Türk'ün ve 1985'te Faisal Finans'ın kuruluşunu verir. 1999'da 4389 sayılı Bankalar Kanunu kapsamına alınmayı, 2001'de İhlas Finans'ın ruhsat iptalini, 2005'te 5411 sayılı Kanun'la 'katılım bankası' unvanını ve 2016'da Bank Asya'nın faaliyet izninin kaldırılmasını sıralar. Sektörün kendi bakışını yansıtır.