← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Dershanelerin Kapatılması Krizi
Hükümetin üniversite ve lise sınavlarına hazırlayan dershaneleri kaldırma planının Kasım 2013'te kamuoyuna yansıması, Gülen hareketi ile AKP arasındaki gerilimi açık bir kamusal kavgaya dönüştürdü. Düzenleme Mart 2014'te yasalaştı.
Bu sayfada
Dershanelerin kaldırılması 2012'den beri hükümetin gündemindeydi; hükümet onları fırsat eşitsizliğini derinleştiren ve örgün eğitimin yerini tutan bir sistem olarak görüyordu. Araştırmacılara göre dershaneler, Gülen hareketi için hem gelir kaynağı hem de gençlere ulaşmanın başlıca kapısıydı. Harekete yakın Zaman gazetesi Kasım ortasında taslağa 'Eğitime büyük darbe' manşetiyle karşı çıktı ve günlerce süren bir kampanya yürüttü; Başbakan Erdoğan geri adım atmadı. Gerilim, 2004 tarihli MGK kararının 28 Kasım'da Taraf'ta yayımlanması ve 17 Aralık soruşturmasıyla yeni bir aşamaya geçti. 1 Mart 2014'te kabul edilen 6528 sayılı Kanun, dershanelerin 1 Eylül 2015'e kadar kapanmasını ya da özel okula dönüşmesini öngördü. CHP milletvekillerinin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi 13 Temmuz 2015'te dershaneleri kaldıran hükümleri iptal etti; darbe girişiminin ardından yapıyla bağlantılı görülen okul ve dershaneler Temmuz 2016'da olağanüstü hal kararnamesiyle kapatıldı.
Bağlı olduğu ana olaylar
- 17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu (17–25 Aralık 2013) — Bakanlara ve iş insanlarına yönelik yolsuzluk soruşturmaları, AKP ile Gülen hareketinin on yıllık ittifakını açık çatışmaya dönüştürdü; iktidar bunu 'yargı darbesi' olarak niteledi.
- AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (3 Kasım 2002) — AKP 2002'de tek başına iktidar oldu; ilk dönemde AB hedefiyle geniş reformlar yaptı, ordu-sivil ilişkilerini yeniden biçimlendirdi.
Aynı dosyada: 17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu
Aynı dosyada: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi
Kilit kişiler: Recep Tayyip Erdoğan, Fethullah Gülen
Kurumlar: AKP, Gülen yapılanması, Zaman gazetesi, Taraf, TBMM, Anayasa Mahkemesi, CHP
Kaynaklardan okumalar
6528 sayılı Kanun, Resmî Gazete, 14 Mart 2014 — Dershaneleri kaldıran yasal düzenleme
Kanun, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'ndan dershane kurum türünü çıkardı ve mevcut dershanelerin 1 Eylül 2015'e kadar faaliyet sürdürebileceğini düzenledi. Başvuranların 2018-2019 öğretim yılı sonuna kadar özel okula dönüşüm programına alınmasını, dershane öğretmenlerine de kamuda istihdam yolunu öngördü.
AYM, E.2014/88, K.2015/68, 13/7/2015 — Dershanelerin kaldırılmasının iptali
CHP milletvekillerinin iptal başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi, 'dershaneleri' ibaresinin kanundan çıkarılmasını ve dershanelerin 1 Eylül 2015'e kadar faaliyet gösterebileceğini düzenleyen geçici maddeyi oy çokluğuyla iptal etti. Özel okula dönüşüm programına ilişkin hükmü ise Anayasa'ya aykırı bulmadı. Karar 24 Temmuz 2015'te Resmî Gazete'de yayımlandı.
El-Kazaz, Middle East Brief No. 94, Brandeis Üniversitesi, 2015 — Dershane kavgası AKP-Gülen ittifakının çözülüşünde
El-Kazaz, dershanelerin hareketin topluluk dışına açılan en önemli kapılarından biri olduğunu yazar; 2012'de ülkede 4.055 dershanede 1,2 milyon öğrenci bulunduğunu aktarır. Dershane yasasını 2012'den itibaren tırmanan AKP-Gülen gerilimine hükümetin verdiği karşılıklardan biri olarak yorumlar.