← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği Kararı

6 Mart 1995 · Dış Politika / Savaş · Ara halka · Kesinleşmiş olgu

AT-Türkiye Ortaklık Konseyi 6 Mart 1995'te Gümrük Birliği kararını kabul etti. 1996 başında işlemeye başlayan düzenleme, Ankara Anlaşması'nın öngördüğü son döneme geçişi tamamladı ve Türkiye'yi AB'nin ortak ticaret politikasına bağladı.

Brüksel'deki Ortaklık Konseyi toplantısında Türkiye heyetine Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Murat Karayalçın başkanlık etti. Yunanistan vetosunu, AB'nin Kıbrıs Cumhuriyeti ile üyelik müzakerelerine başlama takvimi vermesinin ardından kaldırdı. Avrupa Parlamentosu'nun 13 Aralık 1995'teki onayından sonra 1/95 sayılı karar 22 Aralık'ta resmîleşti; Katma Protokol'le 1973'te başlayan 22 yıllık geçiş dönemi kapandı. Sanayi ürünlerinde ve işlenmiş tarım ürünlerinin sanayi bileşeninde gümrükler kalktı, Türkiye ortak gümrük tarifesini üstlendi. Tarım, hizmetler ve kamu alımları kapsam dışında kaldı. AB'nin üçüncü ülkelerle yaptığı serbest ticaret anlaşmalarına Türkiye'nin taraf olamaması kalıcı bir asimetri yarattı. Karar, 1999 adaylığının ve AKP döneminde 2005'te açılan müzakerelerin ekonomik zemini oldu.

Bağlı olduğu ana olaylar

  • Ankara Anlaşması: Türkiye-AET Ortaklığı (12 Eylül 1963) — Yunanistan'ın AET'ye başvurusundan 16 gün sonra kapıyı çalan Türkiye, dört yıllık zorlu bir pazarlığın ardından 12 Eylül 1963'te Ankara Anlaşması'nı imzaladı: hazırlık, geçiş ve son dönemden oluşan, gümrük birliğine ve 28. maddeyle tam üyelik incelemesine açılan süresiz bir ortaklık.
  • AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (3 Kasım 2002) — AKP 2002'de tek başına iktidar oldu; ilk dönemde AB hedefiyle geniş reformlar yaptı, ordu-sivil ilişkilerini yeniden biçimlendirdi.
  • Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (6 Kasım 1983) — ANAP iktidarında hayata geçen liberalizasyon, Türkiye'yi devletçi ekonomiden ihracata dayalı serbest piyasaya geçirdi; aynı zamanda kronik enflasyon ve finansallaşma döngüsünü başlattı.

Zincirdeki yeri

Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.

Aynı dosyada: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi

Aynı dosyada: Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm

Kilit kişiler: Tansu Çiller, Murat Karayalçın

Kurumlar: Avrupa Birliği, AT-Türkiye Ortaklık Konseyi, Avrupa Parlamentosu

Kaynaklardan okumalar

AT-Türkiye Ortaklık Konseyi, 1/95 sayılı Karar, 22 Aralık 1995 (ABRG L 35, 13.02.1996) — Gümrük Birliği'nin son döneminin hukuki metni

Karar, sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerinin sanayi bileşeninde gümrük vergileri ve eş etkili önlemlerin kaldırılmasını, Türkiye'nin Ortak Gümrük Tarifesi'ne uyumunu ve rekabet, fikrî mülkiyet, teknik mevzuat alanlarında AB kurallarını üstlenmesini düzenler. Metne göre karar 31 Aralık 1995'te yürürlüğe girdi.

Kaynağa git

T.C. Dışişleri Bakanlığı AB Başkanlığı, 'Gümrük Birliği' bilgi notu — Resmî değerlendirme: kapsam, yükümlülükler ve asimetri

Türkiye'nin resmî özetine göre kararla 22 yıllık geçiş dönemi tamamlandı ve Gümrük Birliği 1 Ocak 1996'da işlemeye başladı; tarım ve kömür-çelik ürünleri ayrı düzenlemelere bağlıdır. Not, AB'nin serbest ticaret ortaklarının Türkiye ile benzer anlaşma yapmakta isteksiz davranmasını ticaret sapması ve haksız rekabet kaynağı olarak görür.

Kaynağa git

Dünya Bankası, Evaluation of the EU-Turkey Customs Union, Rapor No. 85830-TR, 2014 — Yirmi yılın etki değerlendirmesi

Rapor, Gümrük Birliği'nin Türk sanayisini Avrupa ve küresel değer zincirlerine bağlamada belirleyici olduğunu tespit eder. Tarım, hizmetler ve kamu alımlarının kapsam dışında kalmasını ve AB'nin üçüncü ülkelerle yaptığı anlaşmalardan doğan asimetriyi, güncellenmesi gereken zaaflar olarak değerlendirir.

Kaynağa git