← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
MSP'nin Konya Kudüs Mitingi
Mitingin darbeyi tetiklediği tezi, darbe planının Temmuz'da hazır olduğunu gösteren kronolojiyle çelişiyor; olayların provokasyon olup olmadığı da tartışmalı.
İsrail'in Kudüs'ü başkent ilan etmesini protesto için MSP'nin Konya'da düzenlediği mitingde İstiklal Marşı'nın protesto edildiği ve şeriat sloganları atıldığı haberleri, altı gün sonraki 12 Eylül darbesinin gerekçeleri arasında sayıldı.
Bu sayfada
İsrail parlamentosunun 30 Temmuz 1980'de Kudüs'ü başkent ilan eden yasasına tepki olarak MSP, 6 Eylül'de Konya'da Erbakan'ın da katıldığı bir miting düzenledi. Basına yansıyan haberlere göre bir grup İstiklal Marşı okunurken ayağa kalkmadı, şeriat çağrısı yapan sloganlar atıldı. MSP bu davranışları provokatörlere bağladı. Darbeden sonra miting 'irtica' tehdidinin kanıtı olarak sunuldu; Erbakan ve MSP yöneticileri laikliğe aykırı faaliyet suçlamasıyla sıkıyönetim mahkemesinde yargılandı, süreç Askerî Yargıtay'ın bozmasından sonra beraatle sonuçlandı. Kronoloji ise mitingin darbe kararını başlatmadığını gösterir: komutanlar 27 Aralık 1979'da uyarı mektubu vermişti; 'Bayrak' kod adlı harekât ilk olarak 11 Temmuz 1980'e planlanmış, hükümetin 2 Temmuz'da güvenoyu alması üzerine ertelenmişti.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Darbe yönetimi: Kenan Evren'in mitingi '31 Mart provası' olarak nitelediği, Haydar Saltık'ın ise onu 'bardağı taşıran son damla' diye andığı aktarılır. Bu anlatıda miting, laik düzene yönelik açık bir tehdit ve müdahalenin haklı gerekçesidir.
MSP ve Erbakan: Parti, mitingin Kudüs'ün ilhakına karşı bir protesto olduğunu, marş ve slogan olaylarının partiyle ilgisi bulunmayan küçük bir grubun ya da provokatörlerin işi olduğunu savundu; basının olayları abarttığını ileri sürdü.
Kronolojiye dayalı değerlendirme: Darbe hazırlıklarının miting öncesine uzandığını gösteren belgeler ve tanıklıklar, Konya'nın darbenin nedeni değil, önceden verilmiş bir kararın kamuoyuna sunulan gerekçelerinden biri olduğunu düşündürür.
Bağlı olduğu ana olaylar
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
- 28 Şubat, Post-Modern Darbe (28 Şubat 1997) — MGK'nın 'irtica karşıtı' kararları ve koordineli baskı, Refah-Yol hükümetini istifaya zorladı; bu süreç 'post-modern darbe' olarak adlandırıldı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Sonrası · İddia edilen bağ: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Darbe yönetimi mitingi gerekçe olarak sundu; oysa karar süreci aylar önce başlamıştı.
Aynı dosyada: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni
- Mart – Eylül 1980 — 1980 Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Kilitlenmesi
- Aralık 1980 – 1981 — Babalar, Kintex ve Kaçakçılık Ağı Tartışması
Aynı dosyada: 28 Şubat, Post-Modern Darbe
Kilit kişiler: Necmettin Erbakan, Kenan Evren, Haydar Saltık
Davalar: MSP davası
Kurumlar: MSP, Milli Görüş, Genelkurmay
Kaynaklardan okumalar
Ata ve Karakaya, Tarihin Peşinde, 24, 2020, s. 85-124 — Mitingin dönemin basınına yansıması
Makale, Tercüman, Cumhuriyet, Hürriyet ve yerel Konya gazetelerine dayanarak İstiklal Marşı sırasında bir grubun ayağa kalkmadığı ve marşı protesto ettiği iddialarını, Erbakan'ın marşı bizzat başlattığı anlatımlarını aktarır. MSP'nin olayları provokatörlere bağlayan savunmasını ve darbe yönetiminin mitingi gerekçeleri arasında saymasını ele alır.
Anadolu Ajansı, 11 Eylül 2020 — Bayrak Harekâtı'nın Temmuz'da ertelenmesi
AA'nın darbenin 40. yılı dosyası, 'Bayrak Harekâtı' kod adlı plan için komutanlara 11 Temmuz saat 04.00'te harekete geçme emri verildiğini, Demirel hükümetinin 2 Temmuz'da güvenoyu alması üzerine planın ertelendiğini aktarır. Bu kronoloji, darbe kararının Konya mitinginden önce verildiğini gösterir.
Eryılmaz ve Tuna, Yeni Gündem, 13 Eylül 1987 (HaberVesaire, 29 Ocak 2010) — Belgeleriyle Bayrak planının hazırlık süreci
Habere göre plan, 1978'de Haydar Saltık'ın yönetiminde kurulan iki kişilik bir çalışma grubunca hazırlanmaya başlandı ve sonradan genişletildi. Teknik ayrıntılar içeren belgeler, darbenin tek bir son olaya bağlanamayacak uzun bir hazırlığın ürünü olduğunu gösteren başlıca kaynaklardandır.