← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
1980 Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Kilitlenmesi
Korutürk'ün görev süresi 6 Nisan 1980'de dolarken TBMM, AP ile CHP'nin ortak adayda uzlaşamaması yüzünden altı ay boyunca yüzü aşkın turda cumhurbaşkanı seçemedi. Kilitlenme, darbe yönetiminin başlıca gerekçelerinden biri olarak sunuldu.
Bu sayfada
1961 Anayasası'na göre cumhurbaşkanını Millet Meclisi ile Cumhuriyet Senatosu birlikte seçiyordu. Mart sonunda başlayan oylamalarda CHP'nin desteklediği emekli Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur ile AP adayı Sadettin Bilgiç, ardından AP'nin öne sürdüğü Faik Türün yarıştı; hiçbiri gereken çoğunluğa ulaşamadı. Batur Haziran başında 303 oya kadar yükseldi, sonuç alamayınca adaylıktan çekildi. Korutürk'ün süresi dolunca Senato Başkanı İhsan Sabri Çağlayangil cumhurbaşkanlığına vekâlet etti. Yaz boyunca birleşimler çoğu kez yeter sayı bulunamadığı için yapılamadı; AP'nin Ağustos'ta seçimlerin yenilenmesi önerisi de kabul görmedi. Uğur Mumcu aynı günlerde başkanlık sistemi ve 'ordu artı iktidar' formüllerinin tartışılmasını eleştirdi. 11 Eylül'deki oturum da yeter sayı olmadığı için sonuçsuz kaldı; ertesi sabah ordu yönetime el koydu ve devlet başkanlığını Kenan Evren üstlendi.
Bağlı olduğu ana olaylar
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Sonrası · Neden–sonuç: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Aylar süren seçim kilitlenmesi, 12 Eylül yönetiminin 'devlet işlemez hale geldi' gerekçesinin başında yer aldı.
- Sonrası · Yapısal yankı: İlk Halk Oyuyla Cumhurbaşkanlığı Seçimi (10 Ağustos 2014) — Demirel'in 1980'de kilitlenmeye çözüm olarak önerdiği halkoyuyla cumhurbaşkanı seçimi, 2007 anayasa değişikliğiyle kabul edildi ve 2014'te ilk kez uygulandı.
- Sonrası · Yapısal yankı: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (16 Nisan 2017) — 1980'de tartışılan, 'devlet başkanının yetkilerini artıran' başkanlık modelleri, 2017'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'yle farklı bir biçimde hayata geçti.
Aynı dosyada: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni
- 22 Ocak – Şubat 1980 — TARİŞ Direnişi ve İzmir'deki Barikatlar
- 6 Eylül 1980 — MSP'nin Konya Kudüs Mitingi
Kilit kişiler: Fahri Korutürk, İhsan Sabri Çağlayangil, Muhsin Batur, Sadettin Bilgiç, Süleyman Demirel, Bülent Ecevit
Kurumlar: TBMM, Cumhurbaşkanlığı, AP, CHP, MSP
Kaynaklardan okumalar
Yıldız ve Edi, TEKE Dergisi, 10(4), 2021, s. 1651-1658 — Seçim turlarının kronolojisi ve kilitlenmenin siyasi hesapları
Makale, 22 Mart'ta başlaması gereken turların aday çıkmadığı için ertelendiğini, yarışın önce Muhsin Batur ile Sadettin Bilgiç, sonra Batur ile Faik Türün arasında geçtiğini aktarır. Batur'un Haziran başında 303 oya ulaşıp gereken çoğunluğu bulamayınca çekildiğini, AP'nin 18 Ağustos'ta seçimlerin yenilenmesini isteyen önergesinin kabul edilmediğini ve seçimin 12 Eylül'e kadar sonuçsuz kaldığını belgeler.
Mumcu, Cumhuriyet, 26 Mart 1980 — Seçim tartışmasının 'güdümlü demokrasi' arayışına dönüşmesi eleştirisi
Mumcu 'Güdümlü' yazısında, cumhurbaşkanlığı seçimi gündeme gelir gelmez devlet başkanının yetkilerini artıracak anayasa değişikliklerinin ve 'ordu artı iktidar' formüllerinin konuşulmaya başlandığını yazar. Başkanlık sisteminin Türkiye'ye 'Güney Amerika modeli' denen yozlaşmış bir kopya olarak gelebileceği uyarısında bulunur.
Güreli, Milliyet, 16 Nisan 2007 — Sonuçsuz turlardan darbeye: '115. tur'
Nail Güreli, 22 Mart'tan 11 Eylül 1980'e kadar süren 114 sonuçsuz turu ve oy pusulalarından sanatçı adlarının çıkmasını hatırlatır. Darbeyi mecazen seçimin '115. turu' olarak niteleyerek kilitlenmeyle müdahale arasındaki bağı vurgular; yazı 2007 cumhurbaşkanlığı seçimi tartışmaları sırasında kaleme alınmıştır.