Rabıta Olayı: İmam Maaşlarını Suudi Kuruluşun Ödemesi

Mart 1987 · Anayasa / Rejim · Ara halka · Kesinleşmiş olgu

12 Eylül yönetiminin 1981'de imzaladığı ve Resmî Gazete'de yayımlanmayan bir kararnameyle, Avrupa'ya gönderilen Türk din görevlilerinin aylıkları bir süre Suudi merkezli Rabıta'dan ödendi. Mumcu'nun yazılarıyla açığa çıkan uygulama Mart 1987'de siyasi krize dönüştü.

Bu sayfada

Diyanet yöneticilerinin anlatımına göre amaç, yurt dışındaki işçiler arasında Süleymancı ve Milli Görüş cemaatlerinin etkisine karşı imam göndermekti; ne kadro vardı ne döviz. Diyanet İşleri Başkanı Tayyar Altıkulaç'ın Dünya İslam Birliği (Rabıtatü'l-Âlemi'l-İslâmî) ile vardığı mutabakat, Devlet Bakanı Mehmet Özgüneş'in yazısı ve Milli Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Haydar Saltık'ın onayıyla Bakanlar Kurulu kararnamesine bağlandı. Din görevlilerine aylıksız izin verildi; 1.100 dolarlık aylıkları büyükelçiliklerde açılan hesaplar üzerinden Rabıta'dan ödendi. Diyanet'e göre ödemeler 1982-1984 arasında sürdü. Tartışma Mart 1987'de Uğur Mumcu'nun Cumhuriyet'teki yazılarıyla patladı; muhalefet laikliğin çiğnendiğini savundu. Cumhurbaşkanı Kenan Evren 27 Mart'taki basın toplantısında kararnameyi 14 Temmuz 1981'de bilerek imzaladığını, döviz darlığı karşısında bunun 'ehven-i şer' olduğunu söyledi. Mumcu olayı ABD'nin 'yeşil kuşak' stratejisi ve Suudi sermayesiyle birlikte okudu; bu bağlantı onun yorumudur.

Bağlı olduğu ana olaylar

12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (6 Kasım 1983) — ANAP iktidarında hayata geçen liberalizasyon, Türkiye'yi devletçi ekonomiden ihracata dayalı serbest piyasaya geçirdi; aynı zamanda kronik enflasyon ve finansallaşma döngüsünü başlattı.
Carter Doktrini ve 'Yeşil Kuşak' Stratejisi (23 Ocak 1980) — ABD Başkanı Carter'ın 23 Ocak 1980'de imzaladığı direktif, Basra Körfezi çıkarları için askerî güç kullanımını ilan etti. Brzezinski'nin 1977'de ortaya attığı, Sovyetleri güneyinden İslami hareketlerle kuşatmayı öngören 'Yeşil Kuşak' planının somutlaşmış hâliydi; Türkiye bu mimarinin merkez ortağıydı.

Zincirdeki yeri

Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.

Öncesi · İddia edilen bağ: Carter Doktrini ve 'Yeşil Kuşak' Stratejisi (23 Ocak 1980) — Mumcu, Rabıta'yı ABD'nin 'yeşil kuşak' stratejisinin Suudi finansman kasası olarak niteledi; bu bağ Mumcu'nun yorumudur.
Öncesi · Aynı ağ: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Kararname MGK Genel Sekreteri'nin onayı ve Devlet Başkanı Evren'in imzasıyla 12 Eylül yönetimi döneminde çıkarıldı ve Resmî Gazete'de yayımlanmadı.
Sonrası · Aynı ağ: Özel Finans Kurumları Kararnamesi ve Körfez Sermayesi (16 Aralık 1983) — Rabıta'nın Türkiye temsilcisi Salih Özcan, Mumcu'ya göre Faisal Finans'ın kuruluşunda görevlendirilmiş ve kurucu meclis üyesi olmuştu.
Sonrası · Yapısal yankı: 28 Şubat, Post-Modern Darbe (28 Şubat 1997) — Dinî yapılanmaların dış finansmanı ve devletin din hizmetlerini yabancı kaynağa devretmesi tartışması, 28 Şubat sürecinde yeniden gündeme geldi.

Aynı dosyada: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni

Aynı dosyada: Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm

Kilit kişiler: Kenan Evren, Bülend Ulusu, Tayyar Altıkulaç, Mehmet Özgüneş, Haydar Saltık, Uğur Mumcu

Kurumlar: Rabıta, Diyanet İşleri Başkanlığı, Milli Güvenlik Konseyi, Cumhurbaşkanlığı, Cumhuriyet gazetesi

Kaynaklardan okumalar

Mumcu, Rabıta, Tekin Yayınevi, 1987 — Kararnamenin ve ödemelerin belgelenmesi

Mumcu, Diyanet ve Dışişleri'nin yanıtlarına dayanarak Rabıta'nın Belçika'da başlayıp Federal Almanya'ya uzanan uygulamayla Türk imamlarına 1.100 dolar aylık ödediğini ortaya koyar. Kitap, 18-31 Mart 1987 arasındaki basın tartışmasını, Özgüneş ve Ulusu'nun savunmalarını ve kararnamenin Resmî Gazete'de yayımlanmadığını belgeler. Olayı 'yeşil kuşak' stratejisi ve Körfez sermayesinin vakıf-finans ağıyla birlikte okuması yazarın yorumudur; olgular Evren'in açıklamasıyla doğrulanmıştır.

Kenan Evren, basın toplantısı, 27 Mart 1987 (Mumcu, Rabıta'daki basın derlemesi) — Evren'in savunusu: 'ehven-i şer'

Evren kararnamenin 28 Nisan 1981'de Cumhurbaşkanlığına geldiğini, Diyanet'in 21 Mayıs 1981 tarihli değerlendirmesinden sonra 14 Temmuz 1981'de imzalandığını açıkladı. Döviz sıkıntısı yüzünden bu yola gidildiğini, din görevlilerini Türk makamlarının seçtiğini, Rabıta'nın başka şarta bağlamadığını ve bunun laikliğe aykırı olmadığını savundu. Tartışmayı 12 Eylül'ü yıpratma girişimi saydı.

Bilge, 2007, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 34, s. 379-380 — Rabıta'nın kuruluşu ve finansmanı

Madde, Râbıtatü'l-Âlemi'l-İslâmî'nin 18 Mayıs 1962'de Mekke'de toplanan Genel İslam Konferansı'nda kurulduğunu, İslam ülkeleri arasında eşgüdümü güçlendirmeyi ve komünizme karşı durmayı amaçladığını anlatır. Bütçesinin büyük bölümünün Suudi Arabistan'dan karşılandığını belirtir; Türkiye'deki tartışmaya değinmez.

Kaynağa git