Papa II. Jean Paul'e Suikast Girişimi

13 Mayıs 1981 · Dış Politika / Savaş · Ara halka · Tartışmalı

Ağca'nın mahkûmiyeti kesin olsa da azmettiricinin kim olduğu hiçbir yargı kararıyla belirlenmedi; 'Bulgar bağlantısı' davası 1986'da delil yetersizliğinden beraatle sonuçlandı.

İpekçi cinayetinden aranan firari Mehmet Ali Ağca, 13 Mayıs 1981'de Vatikan'da Papa II. Jean Paul'ü ağır yaraladı. Ağca ömür boyu hapse mahkûm edildi; saldırının arkasında kimin olduğu sorusu ise Doğu Bloku ile ülkücü-kaçakçı ağ tezleri arasında açık kaldı.

Bu sayfada

Kasım 1979'da askerî cezaevinden kaçırılan Ağca, Bulgaristan ve Batı Almanya üzerinden İtalya'ya ulaşmıştı. Saldırıdan hemen sonra yakalandı ve Roma'da Temmuz 1981'de ömür boyu hapse mahkûm edildi. 1982'den itibaren verdiği ifadelerde Bulgar istihbaratını ve Türk ortaklarını suçladı. Bu ifadelere dayanan ikinci davada üç Bulgar ile Almanya'daki ülkücü Türk Federasyonu'nun yöneticisi Musa Serdar Çelebi'nin de aralarında bulunduğu sanıklar, 29 Mart 1986'da delil yetersizliğinden beraat etti; Ağca'nın değişen ve çelişkili ifadeleri davanın zayıf noktası oldu. Uğur Mumcu ise saldırıyı İpekçi cinayeti, cezaevinden kaçış ve Avrupa'daki ülkücü çevrenin desteği üzerinden izledi. Ağca Haziran 2000'de İtalya'da affedilerek Türkiye'ye iade edildi ve 2010'da tahliye oldu.

Karşıt anlatılar

Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.

'Bulgar bağlantısı' tezi: Claire Sterling gibi gazetecilerin ve İtalyan soruşturmacıların bir bölümünün savunduğu teze göre suikast, Polonyalı Papa'nın Doğu Bloku'nu sarsan etkisini durdurmak için Bulgar gizli servisi aracılığıyla Sovyetlerce planlandı. İtalyan parlamentosunun Mitrokhin Komisyonu 2006'da aynı sonuca vardığını açıkladı; rapor yargısal sonuç doğurmadı ve siyasi olarak tartışmalı kaldı.

Dezenformasyon tezi: Edward S. Herman ve Frank Brodhead gibi eleştirmenlere göre Bulgar bağlantısı, Ağca'nın cezaevinde yönlendirilmiş ifadelerine dayanan bir Soğuk Savaş kurgusuydu. 1986 beraat kararı bu görüşün başlıca dayanağı olarak gösterildi.

Ülkücü-kaçakçı ağ tezi: Uğur Mumcu, Ağca'nın İpekçi cinayetinden itibaren ülkücü çevreler, kaçakçılar ve devlet içinden sağlanan kolaylıklarla korunduğunu savundu. Suikastı, bu destek ağı aydınlatılmadan açıklanamayacak bir zincirin halkası olarak gördü.

Bağlı olduğu ana olaylar

12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.

Zincirdeki yeri

Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.

Öncesi · Aynı ağ: Abdi İpekçi Suikastı (1 Şubat 1979) — İki olayda tetikçi aynıydı; Mumcu'ya göre destek ağı da aynıydı. Mumcu 'Papa olayı, İpekçi cinayetinin devamıdır' diye yazdı.
Öncesi · Neden–sonuç: Ağca'nın Askerî Cezaevinden Kaçırılması (25 Kasım 1979) — Kaçırılıp yurtdışına çıkarılan Ağca Almanya'ya yerleşti ve oradan Roma'ya geçerek Papa'ya ateş etti.
Öncesi · Aynı ağ: Babalar, Kintex ve Kaçakçılık Ağı Tartışması (Aralık 1980 – 1981) — Ağca'nın Roma'da üzerinde çıkan 'Faruk Özgün' pasaportu Mumcu'ya göre Nevşehir'de düzenlenmiş, Zeki Çatlı ve Oral Çelik tarafından ulaştırılmıştı.
Sonrası · Aynı ağ: Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Mumcu'nun Ağca'ya yurtdışında yardım edenler arasında saydığı Abdullah Çatlı, 1996'da Susurluk kazasında öldü ve soruşturmanın merkez figürü oldu.

Aynı dosyada: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni

Aynı dosyada: Susurluk Skandalı

Kilit kişiler: Mehmet Ali Ağca, Papa II. Jean Paul, Musa Serdar Çelebi, Sergey Antonov, Uğur Mumcu

Davalar: Papa suikastı davası, Abdi İpekçi davası

Kurumlar: Ülkücü hareket, Türk Federasyonu, Bulgar gizli servisi

Kaynaklardan okumalar

Sterling, The Time of the Assassins, 1983 — 'Bulgar bağlantısı' tezinin kurucu metni

Amerikalı gazeteci Claire Sterling, Ağca'nın Bulgaristan'daki temaslarından ve Türk kaçakçı ağlarından yola çıkarak suikastın Bulgar gizli servisi aracılığıyla Sovyet blokunca planlandığını savunur. Kitap tezin Batı kamuoyunda yaygınlaşmasında belirleyici oldu; 1986 beraat kararından sonra ağır eleştiri aldı.

Herman ve Brodhead, The Rise and Fall of the Bulgarian Connection, 1986 — Bulgar bağlantısının bir dezenformasyon kampanyası olduğu tezi

Edward S. Herman ve Frank Brodhead, tezin Ağca'nın cezaevinde değişen ifadelerine, İtalyan istihbaratının müdahalesine ve Batı medyasının eleştirisiz tekrarına dayandığını savunur. Roma'daki ikinci davanın beraatle sonuçlanmasını tezin çöküşü olarak yorumlarlar.

Mumcu, Papa-Mafya-Ağca, Tekin Yayınevi, 1984 — Ağca'nın ülkücü ve kaçakçı destek ağı

Mumcu, Ağca'nın İpekçi cinayetinden cezaevinden kaçırılışına ve yurt dışındaki barınmasına uzanan izini ülkücü çevreler ve Bulgaristan merkezli kaçakçı ağları üzerinden sürer. Suikastın arkasındaki yapının bu ağlar aydınlatılmadan anlaşılamayacağını savunur.