← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
TARİŞ Direnişi ve İzmir'deki Barikatlar
Operasyonun gerekçesi, ilk ateşin kimden geldiği ve ölü sayısı kaynaklara göre farklı anlatılıyor.
Demirel'in AP azınlık hükümeti döneminde İzmir'deki TARİŞ işletmelerinde başlayan arama operasyonu, işçi direnişine ve mahalle barikatlarına dönüştü. 24 Ocak kararlarıyla aynı günlere denk gelen olaylar, Şubat ortasında asker ve polis operasyonuyla bastırıldı.
Bu sayfada
Kasım 1979'da kurulan AP azınlık hükümetinin TARİŞ yönetiminde yaptığı değişiklikler, DİSK'e bağlı işçilerce ülkücü kadrolaşma girişimi olarak görüldü. 22 Ocak 1980'de polis ve jandarma, silah ve patlayıcı araması gerekçesiyle işletmelere girdi; çıkan çatışmalarda çok sayıda kişi yaralandı, yüzlerce işçi gözaltına alındı. Direniş Çiğli, Çimentepe ve Gültepe gibi işçi semtlerine yayıldı, sokaklara barikatlar kuruldu. 14 Şubat'ta askerî birliklerin de katıldığı operasyonla fabrikalar boşaltıldı. Olaylarda aralarında polislerin de bulunduğu birkaç kişi hayatını kaybetti; sayı kaynaklara göre değişiyor. Binden fazla kişi gözaltına alındı, binlerce işçi işten çıkarıldı. Direniş, iki gün sonra açıklanan 24 Ocak istikrar programının sendikal muhalefetle ilk büyük çatışması olarak anılır.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Hükümet ve emniyet: Operasyon, TARİŞ işyerlerinde silah ve patlayıcı bulunduğu ihbarlarına dayanan bir arama olarak sunuldu. Emniyet yönetimi direnişi DİSK'in yönlendirdiği yasadışı bir işgal olarak nitelendirdi ve kamu düzeninin sağlanması için askerî destek istendi.
İşçiler, DİSK ve sol basın: Direnişin kaynağı, yeni yönetimin işten çıkarmaları ve ülkücü kadroları kuruma yeniden yerleştirme girişimiydi. Uğur Mumcu, ilk aramalarda işyerlerinde silah bulunmadığını yazdı ve olayın İzmir'e sıkıyönetim getirmek için araç yapılabileceği uyarısında bulundu.
Bağlı olduğu ana olaylar
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
- Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (6 Kasım 1983) — ANAP iktidarında hayata geçen liberalizasyon, Türkiye'yi devletçi ekonomiden ihracata dayalı serbest piyasaya geçirdi; aynı zamanda kronik enflasyon ve finansallaşma döngüsünü başlattı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · İddia edilen bağ: Milliyetçi Cephe Hükümetleri (1975–1977) — Mumcu'ya göre TARİŞ I. MC döneminde ülkücü kadrolaşmanın merkezlerindendi ve 1980'deki atamalar aynı kadroların geri dönüşüydü.
Aynı dosyada: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni
- 27 Aralık 1979 — Komutanların Uyarı Mektubu
- Mart – Eylül 1980 — 1980 Cumhurbaşkanlığı Seçiminin Kilitlenmesi
Aynı dosyada: Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm
Kilit kişiler: Süleyman Demirel, Turgut Özal, Talat Asal
Kurumlar: DİSK, AP, MHP, Jandarma, TARİŞ
Kaynaklardan okumalar
Mumcu, Cumhuriyet, 24 Ocak 1980 — TARİŞ'in ülkücü kadrolara geri verilmek istendiği uyarısı
Mumcu 'Tariş' yazısında, MC hükümetleri döneminde AP İzmir Milletvekili Talat Asal'ın Demirel'e TARİŞ'in MHP'nin denetimine girdiğini bildiren bir mektup yazdığını aktarır. Azınlık hükümetinin Ticaret Bakanlığı'ndaki ülkücü bürokratlar eliyle yeniden atamalar yaptığını ileri sürer; aramalarda silah bulunmadığını ve olayın İzmir'e sıkıyönetim getirmek için kullanılabileceğini yazar.
UİD-DER, 'TARİŞ Direnişi' — Direnişin işçi hareketi cephesinden anlatımı
İşçi derneğinin metni direnişi, sağ hükümetlerin kadrolaşmasına ve işten çıkarmalara karşı bir emek direnişi olarak anlatır. Alsancak Stadı'nın gözaltı yeri olarak kullanıldığını, 14 Şubat operasyonuna binlerce asker ve polisin katıldığını ve DİSK yönetiminin direnişin sona ermesi için görüşme yürüttüğünü aktarır; taraf bir anlatıdır.