← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Süleyman Demirel
Bu sayfada
Geçtiği olaylar
- 23 Haziran 1954 — İkili Anlaşmalar Düzeni ve Amerikan Üsleri
NATO üyeliğiyle birlikte ABD ile imzalanan ve çoğu TBMM'ye getirilmeyen ikili anlaşmalar; Amerikan askerî tesislerinin, vergi muafiyetlerinin ve yargı ayrıcalıklarının çerçevesini kurdu. 1960'ların ABD karşıtlığının kaynağı bu düzendir.
- 5 Haziran 1964 — Johnson Mektubu ve Durdurulan Kıbrıs Müdahalesi
Başkan Johnson, İnönü'ye gönderdiği mektupta Kıbrıs'a müdahalede Amerikan silahlarının kullanılamayacağını ve olası bir Sovyet saldırısında NATO'nun Türkiye'yi savunma yükümlülüğünün tartışmalı olabileceğini bildirdi. Müdahale durdu, çok yönlülük arayışı başladı.
- 10 Ekim 1965 — Adalet Partisi'nin İktidara Gelişi ve Demirel Dönemi
27 Mayıs sonrası dağılan Demokrat Parti tabanını toparlayan Adalet Partisi, 10 Ekim 1965 seçimlerinde oyların yaklaşık %53'ünü (240 milletvekili) alarak tek başına iktidara geldi; su işleri kökenli Süleyman Demirel, çok partili dönemin yeni merkez-sağ lideri olarak öne çıktı.
- Haziran 1971 – 1 Temmuz 1974 — Haşhaş Ekiminin Yasaklanması ve Yeniden Serbest Bırakılması
ABD'ye giren eroinin yüzde 80'inin Türkiye kaynaklı olduğu iddiasıyla yürütülen Nixon kampanyası sonucu Erim hükümeti Haziran 1971'de haşhaş ekimini tümüyle yasakladı. Ecevit-Erbakan koalisyonu 1 Temmuz 1974'te yasağı kaldırdı; Kongre yaptırım kararlarıyla yanıt verdi.
- 1975–1980 — Sağ-Sol Çatışması ve Toplumsal Şiddet
Ülkücü gruplar ile devrimci sol arasında tırmanan sokak çatışmaları, suikastlar ve katliamlar Türkiye'yi fiili bir iç savaşa sürükledi.
- 13 Şubat 1975 — Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin İlanı
ABD silah ambargosunun başlamasından bir hafta sonra ilan edilen KTFD, 1974'te kurulan fiilî askerî denetimi hukuksal bir çerçeveye oturtma girişimiydi; ardından gelen toplumlararası görüşmeler 1977 ve 1979 anlaşmalarına rağmen somut çözüm üretmedi.
- 6 Ağustos 1976 — Ege Sorununun Doğuşu: Kıta Sahanlığı, Karasuları ve Hora Krizi
1973'te TPAO'ya verilen arama ruhsatlarıyla açılan Ege kıta sahanlığı anlaşmazlığı, 6 Ağustos 1976'da Hora araştırma gemisinin 11 savaş gemisi eşliğinde denize açılmasıyla savaş eşiğine geldi; kriz BM ve Uluslararası Adalet Divanı'na taşındı.
- 6 Kasım 1983 — Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm
ANAP iktidarında hayata geçen liberalizasyon, Türkiye'yi devletçi ekonomiden ihracata dayalı serbest piyasaya geçirdi; aynı zamanda kronik enflasyon ve finansallaşma döngüsünü başlattı.
- 6 Eylül 1987 — Siyasi Yasakların Kaldırılması
1982 Anayasası'nın eski siyasetçilere getirdiği yasaklar referandumla kaldırıldı; Demirel, Ecevit ve Erbakan aktif siyasete döndü.
- 5 Nisan 1994 — 5 Nisan Kararları ve 1994 Ekonomik Krizi
Kamu açıkları ve Merkez Bankası'nın Hazine'yi finanse etmesiyle biriken baskı, Ocak–Nisan 1994'te lira ve faizlerde sert bir şoka dönüştü; 5 Nisan'da IMF destekli istikrar programı açıklandı. Kriz, kronik enflasyon zincirinin ve 2001 çöküşünün prototipi sayılır.
- 1 Mart 2003 — 1 Mart Tezkeresi ve Irak Savaşı
ABD'nin Irak'ı işgal harekâtı için Türkiye topraklarını kullanma talebi, 1 Mart 2003'te TBMM'de AK Parti milletvekillerinin de oylarıyla reddedildi. Kuzey cephesi kapanınca ABD Irak Kürtleriyle iş birliğine yöneldi; 1999'da zirveye çıkan Türkiye-ABD ilişkileri dibe vurdu.
Atlastaki yeri
Süleyman Demirel, atlasta 1954–2003 arasına düşen 11 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Dış Politika / Savaş” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.
Birlikte anıldığı kişiler
- Bülent Ecevit (4 ortak kayıt)
- Alparslan Türkeş (3 ortak kayıt)
- İhsan Sabri Çağlayangil (2 ortak kayıt)
- İsmet İnönü (2 ortak kayıt)
- Makarios (2 ortak kayıt)
- Rauf Denktaş (2 ortak kayıt)
- Sadi Irmak (2 ortak kayıt)
- Tansu Çiller (2 ortak kayıt)
- Abdullah Gül
- Adnan Menderes
- Ahmet Necdet Sezer
- Cyrus Vance
Geçtiği olayların desen etiketleri
- Blok Ekseni ve Göreli Özerklik (6 kayıt)
- Güç Merkezileşmesi (3 kayıt)
- Statükoculuk ve Dengecilik (3 kayıt)
- Anayasal Kırılma (3 kayıt)
- Tepeden Modernleşme (2 kayıt)
- Toplumsal Kutuplaşma (2 kayıt)
- Seçimle İktidar Devri (2 kayıt)
- Mali Bağımlılık (2 kayıt)
Yüzyıl köprüleri
Paralel okumalar
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ⇄ Johnson Mektubu ve Durdurulan Kıbrıs Müdahalesi (1964)
- Johnson Mektubu ve Durdurulan Kıbrıs Müdahalesi (1964) ⇄ Haşhaş Ekiminin Yasaklanması ve Yeniden Serbest Bırakılması (1971)
- Demokrat Parti Dönemi (Menderes) (1950) ⇄ Adalet Partisi'nin İktidara Gelişi ve Demirel Dönemi (1965)
- Sağ-Sol Çatışması ve Toplumsal Şiddet (1975) ⇄ 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
- Sağ-Sol Çatışması ve Toplumsal Şiddet (1975) ⇄ PKK Çatışmasının Başlaması (1984)
- İzmir İktisat Kongresi (1923) ⇄ Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (1983)
- Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (1983) ⇄ İlk Halk Oyuyla Cumhurbaşkanlığı Seçimi (2014)
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980) ⇄ Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (1983)