← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Çözüm Sürecinin Sonu ve Çatışmanın Yeniden Başlaması
7 Haziran 2015 seçiminin ardından çözüm süreci fiilen sona erdi; Suruç saldırısı ve sonrasında çatışma şehir merkezlerine taşınarak yeniden başladı.
Bu sayfada
7 Haziran 2015 seçiminde HDP'nin barajı aşması ve AKP'nin tek başına çoğunluğu kaybetmesinin ardından siyasi denklem değişti; Temmuz 2015'te Suruç saldırısı ve karşılıklı eylemlerle ateşkes çöktü. Çatışma bu kez Cizre, Sur ve Nusaybin gibi kent merkezlerinde 'hendek' operasyonları biçiminde sürdü. Müzakere penceresinin kapanması kutuplaşmayı derinleştirdi; 1 Kasım 2015 seçimine ve giderek 15 Temmuz 2016 sonrası güvenlikçi rejime giden ortamı besledi, fay hattının her kuşakta bastırmaya dönen döngüsünün güncel halkası.
Kaynaklar
Kilit kişiler: Selahattin Demirtaş, Recep Tayyip Erdoğan
Alt başlıklar
Temmuz 2015 — Suruç Saldırısı ve Ceylanpınar Kırılması. 20 Temmuz 2015 Suruç bombalı saldırısı ve iki gün sonra Ceylanpınar'da iki polisin öldürülmesi, çözüm sürecini fiilen sona erdirerek silahlı çatışmayı yeniden başlattı.
Aralık 2015 - Mart 2016 — Sokağa Çıkma Yasakları ve Hendek Operasyonları. Cizre, Sur ve Nusaybin'de uygulanan uzun sokağa çıkma yasakları ve hendek operasyonları yüzlerce sivilin ölümüyle sonuçlanarak çatışmayı kentsel alana taşıdı ve etnik kutuplaşmayı derinleştirdi.
Şubat-Mart 2015 — Dolmabahçe Mutabakatının Reddi. Şubat 2015'te açıklanan 10 maddelik Dolmabahçe mutabakatının kısa süre sonra hükümetçe sahiplenilmemesi, müzakere zemininin çöküşünün ve karşılıklı güven kaybının erken işareti oldu.
Atlasın nedensellik tezleri
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
- Kobani Protestoları (2014) — Kobani protestolarındaki ölümler ve güven erozyonu, 2015 ortasında ateşkesin çökmesine giden kopuşu tetikledi.
- Stratejik Derinlik ve Neo-Osmanlı Dış Politika (2009) — Suriye krizine derinlemesine angajman ve sınır ötesi Kürt dinamiğine duyarlılık, çözüm sürecinin dış-politika kaynaklı sarsılıp 2015'te çökmesinin zeminlerinden biri olarak değerlendirilir.
Atlasın giden bağlantı tezleri:
- 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016) — Çatışmanın yeniden başlaması ve derinleşen kutuplaşma, 15 Temmuz öncesi güvenlikçi-istikrarsız ortamı besledi.
- HDP'li Belediyelere Kayyum ve Demirtaş'ın Tutuklanması (2016) — Çözüm sürecinin çökmesi ve şehir çatışmalarına dönüş, Kürt siyasi hareketine yönelik yargısal-idari kuşatmanın güvenlikçi zeminini hazırladı.
Örüntüler
Aynı örüntüyü paylaşan olaylar
- Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821)
- 93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1877)
- Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
- Balkan Savaşları (1912)
- I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları (1914)
- Şeyh Said İsyanı ve Takrir-i Sükûn (1925)
- Dersim Harekâtı (1937)
- Varlık Vergisi ve Savaş Yılları (1942)
- Demokrat Parti Dönemi (Menderes) (1950)
- 6–7 Eylül Olayları (1955)
Kaynaklardan okumalar
Coşkun, 2015 (Dicle Ü. Hukuk Fak. Dergisi) — Çözüm Süreci: 6-8 Ekim Olayları ve Sonrası
Çözüm sürecinin (2013-2015) çöküşü tek bir olaya değil, üst üste binen bir kriz zincirine bağlanır. Ekim 2014 Kobani olaylarının ürettiği güvenlik algısı ve toplumsal kutuplaşma devlet ile Kürt siyasi hareketi arasındaki güveni aşındırmış; Temmuz 2015'teki Suruç saldırısı ve hemen ardından Ceylanpınar'da iki polisin öldürülmesi müzakere zeminini tümüyle ortadan kaldırmıştır. Süreç sonrası demokratik açılım söyleminin yerini güvenlik odaklı politikalar ve silahlı operasyonlar almış, böylece etnik eksenli kutuplaşma kalıcılaşmıştır.
📖 Ağırtmış, F. K. (2025, 10 Ekim). Müzakereden çatışmaya, çatışmadan silahsızlanmaya: Türkiye'de çözüm sürecinin tarihsel seyri. Türk Dış Politikası Araştırma Merkezi (TUDPAM). https://tudpam.org/muzakereden-catismaya-catismadan-silahsizlanmaya-turkiyede-cozum-surecinin-tarihsel-seyri/ https://tudpam.org/muzakereden-catismaya-catismadan-silahsizlanmaya-turkiyede-cozum-surecinin-tarihsel-seyri/
HRW, 2016 — Sokağa Çıkma Yasakları ve Sivil Ölümler: Çatışmanın İnsani Bilançosu
Çözüm sürecinin çöküşünün ardından 2015 sonu-2016'da Cizre, Sur ve Nusaybin'de uygulanan uzun sokağa çıkma yasakları ve hendek operasyonları ağır sivil kayıplara yol açtı. İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre güvenlik güçleri silahlı olup olmadığına bakmaksızın sokakta görülen kişilere ateş açmış, genel yasakların operasyonlar bittikten sonra da sürmesi ve etkin soruşturma yapılmaması devletin örtbas çabası şüphesini güçlendirmiştir. Bu insani bilanço, çatışmanın yeniden başlamasının etnik kutuplaşmayı derinleştiren somut sonucudur.
📖 Human Rights Watch. (2016, 11 Temmuz). Türkiye: Devlet güneydoğudaki ölümlerin soruşturulmasını engelliyor. https://www.hrw.org/tr/news/2016/07/11/291083 https://www.hrw.org/tr/news/2016/07/11/291083
Dönemin akışı
13 Mayıs 2014 — Soma Maden Faciası. Manisa'nın Soma ilçesinde bir kömür ocağındaki yangın ve karbonmonoksit zehirlenmesi sonucu 301 madenci hayatını kaybetti; Türkiye'nin can kaybı en yüksek maden kazası, özelleştirilmiş madencilikte denetim ve taşeronlaşma sorunlarını ve devlet-sermaye ilişkisini gündeme taşıdı.
10 Haziran 2014 — IŞİD'in Yükselişi ve Türkiye. Irak'ın işgali, ordunun lağvı ve "Baas'tan arındırma" siyasetiyle doğan boşlukta büyüyen Irak İslam Devleti, 2013'te IŞİD adını aldı. Ocak 2014'te Rakka'yı, 10 Haziran 2014'te Musul'u ele geçirdi; Türkiye başkonsolosluk personelinin rehin alınmasıyla doğrudan taraf hâline geldi.
15 Temmuz 2016 — 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL. Ordu içine yerleşmiş FETÖ mensuplarının darbe girişimi sokağa çıkan kitlelerce püskürtüldü; ardından iki yıllık OHAL ve yüzlerce KHK ile kapsamlı bir tasfiye dönemi geldi.
4 Kasım 2016 — HDP'li Belediyelere Kayyum ve Demirtaş'ın Tutuklanması. OHAL ortamında dokunulmazlıkların kaldırılmasının ardından HDP eş genel başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ ile çok sayıda milletvekili 'terör' suçlamalarıyla tutuklandı; onlarca HDP/DBP'li belediyeye kayyum atanarak seçilmiş Kürt yerel yönetimleri merkezden el değiştirdi.
Sık sorulanlar
Çözüm Sürecinin Sonu ve Çatışmanın Yeniden Başlaması ne zaman gerçekleşti? Temmuz 2015. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altında yer alır.
Çözüm Sürecinin Sonu ve Çatışmanın Yeniden Başlaması hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: Kobani Protestoları (2014), Stratejik Derinlik ve Neo-Osmanlı Dış Politika (2009). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.
Çözüm Sürecinin Sonu ve Çatışmanın Yeniden Başlaması nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016), HDP'li Belediyelere Kayyum ve Demirtaş'ın Tutuklanması (2016).
Çözüm Sürecinin Sonu ve Çatışmanın Yeniden Başlaması atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Etnik-Dinsel Fay Hattı, Toplumsal Kutuplaşma, Kürt Meselesi Döngüsü. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.