Yunan Bağımsızlık Savaşı

1821–1829 · Toplumsal / Ekonomik Kriz

Osmanlı tarihinin ilk büyük milliyetçi ayrılma savaşı; Rum milletinin bağımsız devlet kurması, Balkanlar'da ardı ardına gelecek etnik ayrışmaların modeli oldu.

Bu sayfada

Filiki Eterya cemiyetinin uzun çalışmasının ürünü olan silahlı isyan, 1821'de Mora'da başladı. Osmanlı'nın sert karşılığı, Konstantinopolis Patriği Grigorios'un idamı, Mısır kuvvetlerinin cepheye gönderilmesi, Avrupa kamuoyunda 'Hristiyan Yunanistan'ın savunuculuğunu' kamçıladı. 1827 Navarino Muharebesi'nde Osmanlı-Mısır donanması İngiliz-Fransız-Rus ittifakına yenildi; 1829 Edirne Antlaşması Yunan özerkliğini, 1830 Londra Protokolü tam bağımsızlığı tescil etti. Süreç üç kalıbı bir araya getirir: 'etnik-dinsel fay hattı'nın milliyetçi devlete dönüşmesi, 'dış baskılı reform' mekanizması (büyük güçlerin müdahalesi) ve millet sisteminin anayasal çöküşü. Sırp, Bulgar, Arnavut ve Arap bağımsızlık hareketlerinin habercisidir.

Kaynaklar

200 yıllık acı: Mora Katliamı

Kilit kişiler: Aleksandros İpsilantis, Sultan II. Mahmud, İbrahim Paşa

Alt başlıklar

1814 — Filiki Eterya'nın Kuruluşu. Odessa'da üç Rum tüccar tarafından kurulan gizli örgüt, milliyetçi bağımsızlık hareketini koordine eden öncü kadro modelinin ilk Osmanlı örneğidir.

20 Ekim 1827 — Navarino Deniz Muharebesi. Osmanlı-Mısır donanmasının büyük güç ittifakına yenilmesi, dış müdahalenin isyan sonucunu belirleyebildiğini kanıtladı ve Osmanlı deniz gücünü kalıcı olarak zayıflattı.

14 Eylül 1829 — Edirne Antlaşması ve Yunan Bağımsızlığı. Osmanlı-Rus savaşını bitiren antlaşmayla Yunanistan özerkliği, Sırp özerkliği ve Eflak-Boğdan imtiyazları resmen tanındı; Balkan milliyetçiliğine uluslararası hukuki zemin sağlandı.

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

Mısır Meselesi, Mehmed Ali Paşa Krizi (1831) — Mehmed Ali Paşa'nın Yunan isyanında verdiği askerî desteğin karşılığını (Suriye valiliğini) alamaması, merkeze karşı silahlı isyanının doğrudan gerekçesini oluşturdu.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Paralel okumalar

Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.

Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821) ⇄ I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları (1914) — Etnik-dinsel fay hattının farklı uçları: Yunan bağımsızlığı Osmanlı'nın Hristiyan Balkan unsurlarını tutamayacağını kanıtlarken 1915 olayla…
Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821) ⇄ Balkan Savaşları (1912) — Ayrılıkçı dalganın ilk ve son halkası: 1821'de Mora'da başlayan bağımsızlık savaşı imparatorluğun Avrupa'daki çözülüşünü açtı, 1912-13 Balk…

Tüm paralel okumalar →

Kaynaklardan okumalar

Zelepos, 2018 (EGO) — Filiki Eterya'dan Navarin'e: Osmanlı'dan İlk Ulus-Devlet Kopuşu

1814'te Odessa'da kurulan Filiki Eterya, 'vatanın özgürleştirilmesi için genel bir ayaklanmayı' birincil amaç hâline getirerek 1821 Yunan ayaklanmasının örgütsel çekirdeğini oluşturdu. Zelepos'a göre çatışma, 1822 Epidaurus Anayasası'yla 'tüm Yunan ulusu üzerinde yargı yetkisi' iddia edilmesiyle yerel bir Osmanlı isyanından milliyetçi bir harekete dönüştü. İsyan, Napolyon Savaşları sonrası Osmanlı zayıflığını ve Tepedelenli Ali Paşa gibi taşra paşalarının merkeze meydan okuma emsalini istismar etti. 1827 Navarin Deniz Savaşı'nda İngiliz-Fransız-Rus filosunun Mısır donanmasını batırması belirleyici oldu; Yunanistan, askerî zaferden çok Avrupalı büyük güçlerin diplomasisiyle Osmanlı'dan kopan ilk başarılı Hristiyan ulus-devlet olarak doğdu.

📖 Zelepos, I. (2018). Greek War of Independence (1821-1832). In Europäische Geschichte Online (EGO). Leibniz Institute of European History (IEG). http://www.ieg-ego.eu/zeleposi-2018-en https://www.ieg-ego.eu/en/threads/european-media/european-media-events/ioannis-zelepos-greek-war-of-independence-1821-1832

Zürcher, 2017 — Milliyetçilik Çağında Osmanlı'nın Parçalanma Önsözü

Zürcher, Yunan İsyanı'nı Osmanlı'nın Balkanlarda karşılaştığı etnik-milliyetçi meydan okumaların ilk büyük örneği olarak ele alır ve Fransız Devrimi kaynaklı milliyetçi dalganın imparatorluğun çok-etnili yapısını nasıl zorladığını vurgular. İsyanın başarısı, hem büyük güçlerin müdahalesinin imparatorluk içi sorunları uluslararasılaştırmasını hem de Tanzimat öncesi merkezîleşme ihtiyacını besleyen jeopolitik baskıyı gösterir. Yunan bağımsızlığı, sonraki Sırp, Bulgar ve Arnavut milliyetçiliklerine model oluşturarak 'Şark Meselesi'nin merkezine yerleşmiştir.

📖 Zürcher, E. J. (2017). Turkey: A Modern History (4th ed.). I.B. Tauris. https://www.bloomsbury.com/uk/turkey-9781784531874/

Dönemin akışı

7 Ekim 1808 — Sened-i İttifak. 29 Eylül'de başlayan âyan–merkez görüşmeleri sonunda 7 Ekim 1808'de kaleme alınıp imzalanan belge, hükümdar iradesini yazılı bir uzlaşmayla sınırlandırmayı amaçladı; ancak kısa ömürlü oldu.

18.-erken 19. yy — Müsadere Usulü (Klasik Dönem). Klasik Osmanlı maliyesinde devletin, gözden düşen ya da ölen ricalin ve zenginleşen ayanın servetine idari takdirle el koymasını mümkün kılan yerleşik uygulama.

15 Haziran 1826 — Vaka-i Hayriye, Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması. II. Mahmud, yüzyıllık Yeniçeri Ocağı'nı tek bir harekâtla tasfiye ederek modern ordunun (Asakir-i Mansure) önünü açtı; reformların en büyük geleneksel engeli kaldırıldı.

1831–1841 — Mısır Meselesi, Mehmed Ali Paşa Krizi. Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın orduları iki kez Anadolu içlerine kadar ilerleyerek hanedanı ağır bir tehdit altına soktu; kriz ancak büyük güçlerin müdahalesiyle çözüldü ve birçok tarihçiye göre Osmanlı'yı kalıcı dış bağımlılığa sürükledi.

Sık sorulanlar

Yunan Bağımsızlık Savaşı ne zaman gerçekleşti? 1821–1829. Atlasta Osmanlı'nın son yüzyılı içinde, “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altında yer alır.

Yunan Bağımsızlık Savaşı nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: Mısır Meselesi, Mehmed Ali Paşa Krizi (1831).

Yunan Bağımsızlık Savaşı atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Etnik-Dinsel Fay Hattı, Tepeden Modernleşme, İmparatorluğun Çözülüşü. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.