← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Cumhuriyet Mitingleri
Mitinglerin kendiliğinden bir laiklik savunusu mu, yoksa ordu ve vesayet çevreleriyle bağlantılı bir seferberlik mi olduğu tartışmalıdır.
Cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde Atatürkçü Düşünce Derneği öncülüğünde Ankara'da başlayan mitingler İstanbul, İzmir ve başka kentlerde sürdü; yüz binlerce kişi AKP'den bir cumhurbaşkanı çıkmasına karşı laiklik vurgusuyla sokağa çıktı.
Bu sayfada
İlk miting 14 Nisan 2007'de Ankara Tandoğan'da, ikincisi 29 Nisan'da İstanbul Çağlayan'da yapıldı; dalga Mayıs boyunca Manisa, Çanakkale, İzmir ve Samsun'da sürdü. Öncülüğü emekli Orgeneral Şener Eruygur'un başkanı olduğu Atatürkçü Düşünce Derneği (ADD) ile Türkan Saylan'ın başkanı olduğu Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) üstlendi. İstanbul mitingi, 27 Nisan gecesi Genelkurmay'ın sitesine konan bildiriden iki gün sonraya denk geldi; alanda 'Ne şeriat ne darbe' sloganı da atıldı. Katılım tahminleri kaynaktan kaynağa büyük farklar gösterdi. 22 Temmuz 2007 seçiminde AKP oyunu yüzde 46,6'ya çıkardı, Abdullah Gül Ağustos'ta cumhurbaşkanı seçildi. İkinci Ergenekon iddianamesi mitingleri örgütün sivil toplumdaki uzantılarına bağladı; Eruygur Temmuz 2008'de tutuklandı, ÇYDD yöneticileri Nisan 2009'da soruşturmaya alındı.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Düzenleyenler ve katılımcılar: Mitingler laik cumhuriyetin ve Atatürk ilkelerinin savunusu olarak sunuldu. 'Ne şeriat ne darbe' vurgusuyla darbe çağrısı yapılmadığı, yurttaşların anayasal gösteri hakkını kullandığı savunuldu.
Eleştirenler (Gülen hareketine yakın ve liberal basın): Aksiyon ve Zaman gibi yayınlar ile bazı liberal yazarlar, düzenleyici derneğin başında 'ordu göreve' pankartları önünde görüntü vermiş emekli bir orgeneral bulunduğunu hatırlattı. Mitingleri, seçilmiş hükümete karşı ordunun hassasiyetlerini sokağa taşıyan vesayetçi bir seferberlik olarak gördüler.
Ergenekon iddianamesi (2009): İkinci iddianame, ADD'nin de aralarında bulunduğu sivil toplum kuruluşlarının örgütle ilişki içinde olduğunu, mitinglerin darbeye zemin hazırlama faaliyetlerinin parçası olduğunu ileri sürdü. Bu iddia 2019'daki yeniden yargılamada sanıkların örgüt suçlamalarından beraat etmesiyle mahkemece sabit görülmedi.
Bağlı olduğu ana olaylar
- AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (3 Kasım 2002) — AKP 2002'de tek başına iktidar oldu; ilk dönemde AB hedefiyle geniş reformlar yaptı, ordu-sivil ilişkilerini yeniden biçimlendirdi.
- AKP Kapatma Davasının Reddi (30 Temmuz 2008) — Anayasa Mahkemesi laikliğe aykırılık gerekçesiyle AKP'nin kapatılması için gereken 7 oyu bulamadı; 'odak' kararıyla hazine yardımının yarısı kesildi.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Aynı ağ: Sarıkız ve Ayışığı Darbe Planı İddiaları (2003–2004) — Günlüklerde planların hazırlayıcısı olarak anılan Şener Eruygur, 2007 mitinglerini başlatan Atatürkçü Düşünce Derneği'nin genel başkanıydı. 'Ergenekon ve Sosyalistler'deki bir yazara göre darbe başarısız olunca bu çevre sivil tepkiyi örgütlemeye yöneldi.
- Öncesi · İddia edilen bağ: Nokta'nın Darbe Günlükleri Yayını ve Derginin Kapanması (29 Mart 2007) — Nokta'nın Genelkurmay-STK ilişkisine dair belgeyi yayımlaması ve ardından gelen baskın, mitinglerin askerî destekle örgütlendiği iddiasıyla birlikte anıldı.
- Sonrası · Aynı sürecin aşaması: Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Ocak–Temmuz 2008) — Sorgularda Eruygur'un miting kalabalıklarına ilişkin konuşmaları soruldu; iddia makamı mitingleri örgüt faaliyetiyle ilişkilendirdi.
- Sonrası · İddia edilen bağ: İkinci Ergenekon İddianamesi ve Darbe Planı Suçlamaları (25 Mart 2009) — İddia yanlısı yayınlar mitingleri örgütün sivil ayağına bağladı; organizatörler bu bağı reddetti ve 2019 beraati onu hukuken karşılıksız bıraktı.
Aynı dosyada: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi
- 29 Mart 2007 — Nokta'nın Darbe Günlükleri Yayını ve Derginin Kapanması
- 29 Temmuz 2011 — Koşaner ve Kuvvet Komutanlarının Toplu Emekliliği
Aynı dosyada: AKP Kapatma Davasının Reddi
Kilit kişiler: Şener Eruygur, Türkan Saylan, Abdullah Gül
Davalar: Ergenekon davası
Kurumlar: Atatürkçü Düşünce Derneği, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, AKP, Genelkurmay, Cumhurbaşkanlığı
Kaynaklardan okumalar
Adlı, Aksiyon, 7 Mayıs 2007 — Mitinglerin sivilliğini sorgulayan dönem yorumu
Ayşe Adlı 'Silahsız Toplum Kuvvetleri' yazısında mitinglerin yüz binleri topladığını kabul eder, ancak 14 Nisan mitingini düzenleyen derneğin başında 'ordu göreve' pankartları önünde fotoğraf vermiş bir emekli askerin bulunduğunu vurgular. Gülen hareketine yakın haftalığın bakışını yansıtır.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 2. Ergenekon İddianamesi, 2009 — Mitingleri örgütün sivil uzantısına bağlayan iddia
İddianame, Ergenekon örgütünün ADD'nin de aralarında bulunduğu çok sayıda sivil toplum kuruluşuyla ilişki içinde olduğunu ve bu kuruluşların hükümete karşı Cumhuriyet mitinglerini düzenlediğini ileri sürer. Savcılık iddiasıdır; 2019 beraat kararıyla karşılık bulmamıştır.