← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
AKP Kapatma Davasının Reddi
Anayasa Mahkemesi laikliğe aykırılık gerekçesiyle AKP'nin kapatılması için gereken 7 oyu bulamadı; 'odak' kararıyla hazine yardımının yarısı kesildi.
Bu sayfada
Refah (1998) ve Fazilet (2001) kapatmalarından sonra gelen bu girişim başarısız oldu. Sonuç; laik-askeri bloğun yargı eliyle iktidarı devirme kapasitesinin sınırlarını gösterirken AKP'nin Gülen yapısıyla ittifak içindeki yürütme-yargı mücadelesini görünür kıldı. Kapatma talebinin doğrudan tetikleyicisi, Şubat 2008'de AKP'nin MHP desteğiyle üniversitelerdeki başörtüsü yasağını gevşeten anayasa değişiklikleriydi; Başsavcı bunu 'laikliğe aykırı eylemlerin odağı' iddiasının kanıtı saydı. Anayasa Mahkemesi 30 Temmuz 2008'de, kapatma için gereken 7 oya bir oy eksik kalarak (6 oy) partiyi kapatmadı, ancak Hazine yardımının yarısını kesti. Karar, Refah ve Fazilet gibi öncül partilerin kapatıldığı bir gelenekten kopuşu temsil etse de, seçilmiş iktidarın yargı tehdidi altında kalmasının demokratik konsolidasyonu nasıl gerdiğini gösterdi. (Kaynak: Bâli, A. Ü. (2013). Courts and constitutional transition: Lessons from the Turkish case. International Journal of Constitutional Law, 11(3), 666-701. https://doi.org/10.1093/icon/mot025)
Kaynaklar
Kilit kişiler: Recep Tayyip Erdoğan, Abdurrahman Yalçınkaya
Atlasın nedensellik tezleri
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
- AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002) — AKP'nin laik düzenle gerilimi, 2008 kapatma davasıyla doruğa çıktı.
Ara halkalar
Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.
- Nisan–Mayıs 2007 — Cumhuriyet Mitingleri (Kesinleşmiş olgu) — Cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde Atatürkçü Düşünce Derneği öncülüğünde Ankara'da başlayan mitingler İstanbul, İzmir ve başka kentlerde sürdü; yüz binlerce kişi AKP'den bir cumhurbaşkanı çıkmasına karşı laiklik vurgusuyla sokağa çıktı.
- Ocak–Temmuz 2008 — Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Kesinleşmiş olgu) — 22 Ocak 2008'de emekli Tuğgeneral Veli Küçük ve avukat Kemal Kerinçsiz'in de aralarında olduğu 33 kişinin gözaltısıyla başlayan dalgalar, Mart'ta Doğu Perinçek ile İlhan Selçuk'a, Temmuz'da emekli orgeneraller Şener Eruygur ve Hurşit Tolon'a uzandı.
Örüntüler
Aynı örüntüyü paylaşan olaylar
- Sened-i İttifak (1808)
- II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
- Cumhuriyet'in İlanı (1923)
- Şeyh Said İsyanı ve Takrir-i Sükûn (1925)
- Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı (1930)
- 27 Mayıs Darbesi (1960)
- 12 Mart Muhtırası (1971)
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
- 28 Şubat, Post-Modern Darbe (1997)
- Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008)
Kaynaklardan okumalar
Bâli, 2013 — Mahkemeler ve Anayasal Geçiş: 2008 AKP Kapatma Davası
Aslı Bâli, 2008 kapatma davasında Yargıtay Başsavcısının AKP'yi 'laikliğe aykırı eylemlerin odağı' olduğu gerekçesiyle kapatmaya ve aralarında Erdoğan ve Gül'ün de bulunduğu 71 kişiye siyaset yasağı getirmeye çalıştığını anlatır. Anayasa Mahkemesi'nin çoğunluğu partinin laikliğe aykırı eylemlerine kanaat getirse de, kapatma için gereken nitelikli çoğunluk (üçte iki / 7 oy) sağlanamadığından parti kapatılmadı; bunun yerine Hazine yardımının yarısı kesildi. Bâli, hesap verebilirlikten yoksun yargı bağımsızlığının, geçiş-öncesi seçkinlerle hizalanmış mahkemeler eliyle demokratikleşmeyi kolaylaştırmak yerine engelleyebileceğini; seçimle gelmiş bir iktidarın laiklik yorumu nedeniyle görevden alınma riskiyle karşılaşmasının bunun tipik örneği olduğunu savunur.
📖 Bâli, A. Ü. (2013). Courts and constitutional transition: Lessons from the Turkish case. International Journal of Constitutional Law, 11(3), 666-701. https://doi.org/10.1093/icon/mot025 https://academic.oup.com/icon/article/11/3/666/789481
Dönemin akışı
19 Ocak 2007 — Hrant Dink Suikastı. Agos gazetesi kurucusu Hrant Dink İstanbul'da silahlı saldırıyla öldürüldü; güvenlik ihmali ve koordinasyon iddiaları yargıyı yıllarca meşgul etti.
2008–2012 — Ergenekon ve Balyoz Davaları. Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
2009-2013 — Stratejik Derinlik ve Neo-Osmanlı Dış Politika. Davutoğlu'nun 'Stratejik Derinlik' kuramı, Türkiye'yi tarihsel-coğrafi hinterlandında etkin bir bölgesel güce dönüştürmeyi hedefleyen iddialı bir dış politika doktrini olarak kurumsallaştı.
10 Ekim 2009 — Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi. İsviçre arabuluculuğunda yürütülen ve iki milli maçla simgeleşen Türkiye-Ermenistan normalleşmesi 10 Ekim 2009'da Zürih'te imzalanan iki protokolle zirveye çıktı; Dağlık Karabağ şartı ve Erivan'ın anayasa mahkemesi kararı süreci kilitledi, protokoller 2015'te geri çekildi.
Sık sorulanlar
AKP Kapatma Davasının Reddi ne zaman gerçekleşti? 30 Temmuz 2008. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Anayasa / Rejim” başlığı altında yer alır.
AKP Kapatma Davasının Reddi hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.
AKP Kapatma Davasının Reddi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Yargı Eliyle Siyaset, Güç Merkezileşmesi, Parti Kapatma Rejimi. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.