← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Şemdinli Umut Kitabevi Bombalaması
Saldırının arkasındaki yapı, Büyükanıt'ı suçlayan iddianamenin niteliği ve savcının sonraki Gülen yapılanması bağlantısı taraflarca farklı okunuyor; dosyanın kesin yargı akıbeti belirsiz.
Hakkâri Şemdinli'de eski PKK'lı Seferi Yılmaz'ın Umut Kitabevi bombalandı, bir kişi öldü. Olay yerinde iki jandarma astsubayı ve bir itirafçının halk tarafından yakalanması, Susurluk'tan sonra devlet içi yapılanma tartışmasını yeniden alevlendirdi.
Bu sayfada
Şüphelilerin aracında silah, mühimmat ve krokiler çıktı; Başbakan Erdoğan olayın sonuna kadar araştırılacağını söylerken Kara Kuvvetleri Komutanı Yaşar Büyükanıt sanık astsubaylardan biri için 'Tanırım, iyi çocuktur' dedi. Van Cumhuriyet Savcısı Ferhat Sarıkaya'nın Mart 2006'daki iddianamesi Büyükanıt'ı da suçlayınca Genelkurmay sert bir açıklama yaptı ve HSYK 20 Nisan 2006'da Sarıkaya'yı meslekten ihraç etti. Van 3. Ağır Ceza Mahkemesi Haziran 2006'da iki astsubayı 39'ar yıl 5 ay hapse mahkûm etti; Yargıtay kararı bozdu, dosya askerî yargıya geçti ve sanıklar Aralık 2007'de tahliye edildi. Uyuşmazlık Mahkemesi 2011'de davayı yeniden sivil yargıya gönderdi; sanıklar 2012'de yine ağır hapis cezası aldı, ancak 2017'de adli kontrolle serbest bırakıldı. 2010 referandumundan sonra yeniden yapılanan HSYK Sarıkaya'nın ihracını kaldırdı; Sarıkaya 2018'de bu kez Gülen yapılanmasıyla (resmî adlandırmayla FETÖ/PDY) irtibat suçlamasıyla tutuklandı.
Karşıt anlatılar
Tarafların anlatısı aktarılmıştır; atlasın hükmü değildir.
Van savcılığı ve Kürt siyasi çevreleri: Saldırı, güvenlik birimleri içindeki yasa dışı bir yapılanmanın bölgede gerilim yaratmaya dönük provokasyonudur ve sorumluluk komuta kademesine kadar araştırılmalıdır. Van'daki ilk mahkûmiyet, bombalamanın resmî görevlilerce gerçekleştirildiğini hükme bağladı.
Genelkurmay / Büyükanıt: Sanıklar görevli personeldi; iddianame orduyu ve Kara Kuvvetleri Komutanını yıpratmayı amaçlayan, savcılık yetkisini aşan bir metindi. Büyükanıt TBMM araştırma komisyonunda sanıkla 1997'den sonra temasının olmadığını, 'iyi çocuk' sözünün devamının aktarılmadığını ve suçluysa cezasını çekeceğini kastettiğini söyledi.
2016 sonrası resmî okuma: Sarıkaya'nın 2018'de Gülen yapılanmasıyla irtibat suçlamasıyla tutuklanmasından sonra Büyükanıt'ı hedef alan iddianame, yapının orduya yönelik erken hamlelerinden biri olarak okundu. Sarıkaya'nın savunmasında ailesinin güvenliği ve maddi sıkıntılar nedeniyle yapının isteklerini yerine getirmek zorunda kaldığını söylediği aktarıldı.
Bağlı olduğu ana olaylar
- PKK Çatışmasının Başlaması (15 Ağustos 1984) — PKK'nın 1984'te başlattığı silahlı eylemler, Türkiye'nin 1990'lar boyunca sürecek ve on binlerce insanın hayatını kaybedeceği uzun çatışma dönemini başlattı.
- Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008–2012) — Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
- Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Bir trafik kazası; aynı araçta bir emniyet yöneticisini, aranan bir tetikçiyi ve bir milletvekilini bir arada ortaya çıkararak 'derin devlet' yapılanmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.
Zincirdeki yeri
Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.
- Öncesi · Yapısal yankı: Susurluk Skandalı (3 Kasım 1996) — Jandarma istihbaratıyla bağlantılı failler ve askerî yargıda eriyen dosya, Susurluk'un cezasızlık kalıbını tekrar etti.
- Sonrası · Yapısal yankı: Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Ocak–Temmuz 2008) — Orduya dokunan savcının ihraç edildiği Şemdinli, iki yıl sonra Ergenekon destekçilerinin 'bu kez sonuç farklı olacak' karşılaştırmasının referansı oldu.
- Sonrası · Yapısal yankı: Erzincan Başsavcısı İlhan Cihaner'in Tutuklanması (17 Şubat 2010) — Orduyu soruşturan savcının 2006'da HSYK'ca ihracı ile cemaati soruşturan başsavcının 2010'da tutuklanması, dokunulmaz sayılan yapıları soruşturan savcının tasfiyesi örüntüsünü tekrarlar.
Aynı dosyada: PKK Çatışmasının Başlaması
- 17 Ocak 2000 — Beykoz Operasyonu ve Hizbullah'ın Hücre Evleri
- 5–11 Mart 2009 — Silopi'de JİTEM Kuyularının Kazılması
Aynı dosyada: Ergenekon ve Balyoz Davaları
- 2003–2004 — Sarıkız ve Ayışığı Darbe Planı İddiaları
- 17 Mayıs 2006 — Danıştay Saldırısı ve Cumhuriyet Gazetesine Atılan Bombalar
Aynı dosyada: Susurluk Skandalı
- Mart 2001 — Tuncay Güney'in Gözaltısı ve İlk Ergenekon Belgesi
- 5–11 Mart 2009 — Silopi'de JİTEM Kuyularının Kazılması
Kilit kişiler: Yaşar Büyükanıt, Ferhat Sarıkaya, Recep Tayyip Erdoğan, Seferi Yılmaz
Davalar: Şemdinli davası
Kurumlar: JİTEM, Jandarma, Genelkurmay, Kara Kuvvetleri, HSYK, TBMM
Kaynaklardan okumalar
Aksiyon, Ali Bayramoğlu, 'Şemdinli davasında tarihî karar ve yorumu', 26 Haziran 2006 — Van kararı ve ihraç çelişkisi
Bayramoğlu, HSYK'nın tarafsız davranmadığı gerekçesiyle ihraç ettiği savcının iddianamesini bağımsız mahkemenin kabul edip hükme bağlamasını devlet bürokrasisinin hukuka hükmetmesinin göstergesi sayar. Kararı resmî görevlilerden oluşan bir çete suçlamasının teyidi olarak yorumlar. Yazı, Gülen hareketine yakın bir yayın organında çıkmış bir yorumdur.
Gazete Duvar, 3 Ağustos 2016 — TBMM Şemdinli komisyonu tutanakları
Haber, 2006'daki Meclis araştırma komisyonu tutanaklarından Büyükanıt'ın ifadesini aktarır. Büyükanıt, sanık astsubayla 1997'deki Kuzey Irak görevinden sonra temasının olmadığını, gözaltı sırasında telefonla görüşmediğini ve sözünün ikinci kısmının basına yansımadığını söyledi.
Aksiyon, Hakan Çağrı, 'İhraç kararının gizli kodları', 24 Nisan 2006 — Savcının ihracına tepkiler
Yazı, Sarıkaya'yı ihraç eden HSYK kararını eski Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk ve Hürriyet başyazarı Oktay Ekşi gibi farklı kesimlerden isimlerin de aşırı bulduğunu aktarır. Kararın, Genelkurmay Genel Sekreterliği'nin 20 Mart 2006 tarihli sert açıklamasının ardından geldiğine dikkat çeker.