Fiili Askeri Müdahale — Örüntü

Ordunun ya da ordu içindeki bir cuntanın yönetime doğrudan el koyması veya koymaya kalkışması.

'Askeri vesayet' şemsiyesinin en sert hâli: muhtıra ve perde arkası baskı değil, silahın fiilen sahneye çıkması. Bab-ı Âli Baskını'ndan 27 Mayıs'a, 9 Mart'ın önlenen planından 12 Mart ve 12 Eylül'e, 28 Şubat'ın 'post-modern' biçiminden 15 Temmuz'un başarısız girişimine kadar aynı üç aşama tekrar eder: bir meşruiyet krizi ilan edilir, komuta zinciri ya da ona rağmen örgütlenmiş bir kadro harekete geçer, ardından rejim yeniden yazılır. Girişimin başarıya ulaşması ile deseni taşıması ayrı şeylerdir; önlenen ve bastırılan denemeler de aynı repertuvarın parçasıdır.

Bu liste atlasın seçilmiş kayıtlarını gösterir; tarihsel olay sıklığı veya tekrar oranı değildir.

Bu editoryal etiketi paylaşan atlas kayıtları

Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi (1913) — Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.
27 Mayıs Darbesi (1960) — Genç subaylar hükümeti devirdi; başbakan ve iki bakan idam edildi, ama beraberinde özgürlükçü 1961 Anayasası geldi.
12 Mart Muhtırası (1971) — Ordu bir muhtırayla hükümeti istifaya zorladı; 'darbesiz darbe' ile yükselen toplumsal hareket bastırıldı, 1961 Anayasası budandı.
12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
28 Şubat, Post-Modern Darbe (1997) — MGK'nın 'irtica karşıtı' kararları ve koordineli baskı, Refah-Yol hükümetini istifaya zorladı; bu süreç 'post-modern darbe' olarak adlandırıldı.
15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016) — Ordu içine yerleşmiş FETÖ mensuplarının darbe girişimi sokağa çıkan kitlelerce püskürtüldü; ardından iki yıllık OHAL ve yüzlerce KHK ile kapsamlı bir tasfiye dönemi geldi.
9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) (1971) — Doğan Avcıoğlu ve Yön-Devrim çevresinin etkisinde, ordu içinde örgütlenen 'milli demokratik devrim' (MDD) programlı bir cunta girişiminin 9 Mart 1971'de tasarlandığı; Genelkurmay üst kademesinin planı haber alıp önünü kesmesi, üç gün sonra 12 Mart Muhtırası'na yol açtı.