← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

12 Mart Muhtırası

12 Mart 1971 · Darbe / Müdahale

Ordu bir muhtırayla hükümeti istifaya zorladı; 'darbesiz darbe' ile yükselen toplumsal hareket bastırıldı, 1961 Anayasası budandı.

12 Mart, askeri vesayetin 'yumuşak' biçimidir: doğrudan iktidar yerine 'teknokratik' hükümet dayatıldı. Hedef, 1961 Anayasası'nın açtığı alanda büyüyen sol/devrimci hareketi durdurmaktı. Hemen ardından gelen sıkıyönetim, devrimci gençlik liderlerinin yargılanmasına ve idamına yol açtı; üniversite özerkliği ve temel haklar kısıtlandı. Askerin 'Kemalist devleti koruma' ideolojisini dışavurması bakımından 27 Mayıs'la aynı yapısal kalıbı paylaşır.

Alt başlıklar

• 1971 — Sıkıyönetim ve Devrimci Sol'un Tasfiyesi
• 20 Eylül 1971 — 1961 Anayasası'nın Daraltılması

Örüntüler

• Askeri Vesayet
• Anayasal Kırılma
• Tasfiye ve İdam
• Yargı Eliyle Siyaset

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Sened-i İttifak (1808)
• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
• Islahat Fermanı (1856)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• I. Meşrutiyet — Kanun-i Esasi (1876)
• II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908)

Kaynaklar

• Feroz Ahmad, 1993 — Muhtırayla Darbe: 12 Mart 1971
• Zürcher, 2017 — Ara Rejim ve Anayasal Geri Gidiş