← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
İsviçre arabuluculuğunda yürütülen ve iki milli maçla simgeleşen Türkiye-Ermenistan normalleşmesi 10 Ekim 2009'da Zürih'te imzalanan iki protokolle zirveye çıktı; Dağlık Karabağ şartı ve Erivan'ın anayasa mahkemesi kararı süreci kilitledi, protokoller 2015'te geri çekildi.
Abdullah Gül'ün 2007'de cumhurbaşkanı seçilmesi ve Ali Babacan'ın Dışişleri Bakanlığı'na gelmesiyle bir dizi dış politika atılımı başladı; Ermenistan'la ilişkilerin düzeltilmesi bu çerçevede gündeme geldi. Türkiye ile Ermenistan milli takımlarının Avrupa kupası elemelerinde aynı gruba düşmesi, İsviçre arabuluculuğunda süren temaslara “futbol diplomasisi” denilen bir zemin sağladı: Gül Erivan'daki ilk maça gitti, Serj Serkisyan rövanşı Bursa'da Gül'ün yanında şeref tribününden izledi. 10 Ekim 2009'da Zürih'te “Diplomatik İlişkilerin Tesisi Protokolü” ile “İkili İlişkilerin Geliştirilmesi Protokolü” imzalandı. Ermenistan için asıl mesele, Azerbaycan topraklarının işgali nedeniyle Türkiye'nin 1993'te kapattığı sınır kapılarının açılmasıydı; Türkiye ise buna karşılık Şuşa ve Laçin başta olmak üzere işgalin kademeli olarak sonlandırılması için çalışıyordu. Süreç iki taraftan da hızla tıkandı. Şubat 2009'da Erivan merkezli bir haber Türkiye'nin Karabağ şartından vazgeçtiğini öne sürdü; Başbakan Tayyip Erdoğan 14 Mayıs'ta Azerbaycan parlamentosunda bunu yalanlayıp Bakü'ye teminat verdi. Ermenistan Anayasa Mahkemesi'nin 18 Ocak 2010 tarihli gerekçeli kararı protokollerin ancak belli şartlarla onaylanabileceğini söyleyince, Erivan 23 Nisan 2010'da -24 Nisan anmalarından bir gün önce- onay sürecini askıya aldığını bildirdi. Arap Baharı'yla önceliklerin değişmesinin ardından Serkisyan 2015'te protokolleri parlamentodan geri çekti.
Kilit kişiler: Abdullah Gül, Ali Babacan, Serj Serkisyan, Eduard Nalbandyan, Recep Tayyip Erdoğan
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı (Doğan Kitap, 2017), s. 181 — Kilitlenme: Karabağ şartı ve “Batı Ermenistan” iddiası
Yetkin, protokollerin neden yürümediğini iki taraflı bir çıkmaz olarak anlatır. Ermenistan Anayasa Mahkemesi'nin 18 Ocak 2010 tarihli gerekçeli kararı, Meclis'in protokolleri ancak belli şartlarla onaylayabileceğini söylüyordu. Kitabın özeti şudur: «Özetle, Ermenistan ne işgal ettiği Azeri topraklarından çekilmeye ne de “Batı Ermenistan” diye tanımladıkları Trabzon, Erzurum, Bingöl ve Van hattı üzerindeki iddiasından vazgeçmeye hazırdı.»
Erivan, onay sürecini askıya aldığını 23 Nisan 2010'da, tam da 24 Nisan anmalarından bir gün önce Türkiye'nin Tiflis Büyükelçiliği'ne bildirdi. Yetkin, aradan geçen yüzyıla rağmen Taşnak Partisi genel merkezinin girişindeki duvarı kaplayan haritanın hâlâ Sevr haritası olduğunu kendi gözlemi olarak aktarır.
(Kaynak: Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, s. 181.)
Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı (Doğan Kitap, 2017), s. 184 — Gazeteci aracılığıyla mesaj teatisi: Gül ile Serkisyan
Yetkin, 2008'de Serj Serkisyan ile yaptığı mülakatın perde arkasını anlatırken, iki ülke arasında henüz diplomatik temsilcilik bulunmadığı için gazetecinin fiilen kanal işlevi gördüğünü gösterir. Erivan'da olduğunu Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Büyükelçi Gürcan Türkoğlu'na haber verince, beş dakika sonra Gül'ün Kazakistan'daki bir toplantıda Serkisyan'la tanışmaktan duyduğu memnuniyeti ve yeniden görüşme arzusunu ileten bir mesaj kendisine emanet edilir.
Mülakat bitince Serkisyan da aynı şeyi ister: «Mesaj aynıydı, kelime kelime, Serkisyan da Gül ile Kazakistan'daki buluşmadan duyduğu memnuniyeti ve yine görüşmek arzusunu iletmek istiyordu.» Yetkin bunu «bir tür 'Ve aleykümselam'» diye tanımlar. Ertesi gün manşete çıkan mülakatta Serkisyan, Gül'ü Erivan'daki maça davet ediyor ve önşartsız diplomatik ilişki kurmak istediklerini söylüyordu.
(Kaynak: Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, s. 184.)
Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi ne zaman gerçekleşti? 10 Ekim 2009. İsviçre arabuluculuğunda yürütülen ve iki milli maçla simgeleşen Türkiye-Ermenistan normalleşmesi 10 Ekim 2009'da Zürih'te imzalanan iki protokolle zirveye çıktı; Dağlık Karabağ şartı ve Erivan'ın anayasa mahkemesi kararı süreci kilitledi, protokoller 2015'te geri çekildi.
Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi neden önemlidir, sonuçları ne oldu? Abdullah Gül'ün 2007'de cumhurbaşkanı seçilmesi ve Ali Babacan'ın Dışişleri Bakanlığı'na gelmesiyle bir dizi dış politika atılımı başladı; Ermenistan'la ilişkilerin düzeltilmesi bu çerçevede gündeme geldi. Türkiye ile Ermenistan milli takımlarının Avrupa kupası elemelerinde aynı gruba düşmesi, İsviçre arabuluculuğunda süren temaslara “futbol diplomasisi” denilen bir zemin sağladı: Gül Erivan'daki ilk maça gitti, Serj Serkisyan rövanşı Bursa'da Gül'ün yanında şeref tribününden izledi. 10 Ekim 2009'da Zürih'te “Diplomatik İlişkilerin Tesisi Protokolü” ile “İkili İlişkilerin Geliştirilmesi Protokolü” imzalandı. Ermenistan için asıl mesele, Azerbaycan topraklarının işgali nedeniyle Türkiye'nin 1993'te kapattığı sınır kapılarının açılmasıydı; Türkiye ise buna karşılık Şuşa ve Laçin başta olmak üzere işgalin kademeli olarak sonlandırılması için çalışıyordu. Süreç iki taraftan da hızla tıkandı. Şubat 2009'da Erivan merkezli bir haber Türkiye'nin Karabağ şartından vazgeçtiğini öne sürdü; Başbakan Tayyip Erdoğan 14 Mayıs'ta Azerbaycan parlamentosunda bunu yalanlayıp Bakü'ye teminat verdi. Ermenistan Anayasa Mahkemesi'nin 18 Ocak 2010 tarihli gerekçeli kararı protokollerin ancak belli şartlarla onaylanabileceğini söyleyince, Erivan 23 Nisan 2010'da -24 Nisan anmalarından bir gün önce- onay sürecini askıya aldığını bildirdi. Arap Baharı'yla önceliklerin değişmesinin ardından Serkisyan 2015'te protokolleri parlamentodan geri çekti.
Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Statükoculuk ve Dengecilik, Etnik-Dinsel Fay Hattı. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.