← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Şeyh Sait
Bu sayfada
1865'te Palu'da doğan Sait, babasının ardından Nakşibendi Tarikatı'nın Palevî kolunun şeyhi oldu ve Hınıs'a yerleşti. Adıyla anılan isyan 13 Şubat 1925'te Diyarbakır'ın Piran köyünde başladı; kitaba göre isyan esasen dinî bir tepkiydi ve "hilafetin kaldırılmasına, şeyhülislamlık makamının ilga edilmesine ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu gibi radikal reformlara bir tepki olarak çıkmıştır" (e-kitap, bölüm: Şeyh Sait).
İsyancılar kısa süreliğine Elazığ'ı ele geçirdiyse de, İsmet İnönü'nün çıkardığı Takrir-i Sükûn Kanunu ve yeniden faaliyete geçen İstiklal Mahkemeleri ile bastırıldılar. Şeyh Sait yakalandı, İstiklal Mahkemesi'nce idama mahkûm edildi ve 29 Haziran 1925'te Diyarbakır'da idam edildi. İsyan, Terakkiperver Fırka'nın kapatılmasına da yol açtı.
Kaynak ve künye
Emrah Safa Gürkan, Cumhuriyet'in 100 İsmi: Büyük Devrimin Portreleri (e-kitap, bölüm: Şeyh Sait).
Geçtiği olaylar
- Şubat–Eylül 1925 — Şeyh Said İsyanı ve Takrir-i Sükûn
Doğu'da patlak veren Kürt-dinî temelli ayaklanma bastırıldı; Takrir-i Sükûn Kanunu hem isyanı hem de muhalefeti tasfiye etmek için kullanıldı.
Atlastaki yeri
Şeyh Said, atlasta tek kayıtta (1925) geçer; kayıt “Darbe / Müdahale” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.
Birlikte anıldığı kişiler
Geçtiği olayların desen etiketleri
- Etnik-Dinsel Fay Hattı
- Askeri Vesayet
- Anayasal Kırılma
- İç Güvenlik Harekâtı
- Kürt Meselesi Döngüsü
- Muhalefetin Kurumsal İmhası
- Parti Kapatma Rejimi