← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
İstanbul Gazi Mahallesi'nde kahvehanelere düzenlenen silahlı saldırının ardından çoğunluğu Alevi olan mahalleli sokağa döküldü; günlerce süren olaylarda güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Olay, Alevi-devlet ilişkisinde Sivas'ı izleyen ikinci büyük kırılma olarak değerlendirilir.
12 Mart 1995 akşamı kimliği belirsiz kişilerce kahvehanelere açılan ateşte bir kişi öldü, çok sayıda kişi yaralandı; saldırının ardından mahallede biriken öfke, kolluk güçleriyle çatışmaya ve günlerce süren sokak olaylarına dönüştü. İstanbul Gazi ve ardından Ümraniye'ye sıçrayan olaylarda, çoğu polis kurşunuyla olmak üzere yirmiye yakın kişi hayatını kaybetti. Saldırının failleri ve olası 'derin devlet' bağlantıları kamuoyunda uzun süre tartışıldı; eleştirel okumalar olayı, 1990'ların faili meçhul-kontrgerilla ikliminin Alevi nüfusu hedef alan bir tezahürü olarak yorumlar, resmî anlatı ise münferit bir provokasyon vurgusu yapar. Yargı süreci yıllara yayıldı ve davalar büyük ölçüde toplumsal beklentiyi karşılamadan sonuçlandı. Gazi, Sivas (1993) ile 6–7 Eylül (1955) arasında uzanan etnik-dinsel fay hattının cumhuriyet dönemindeki yinelenen bir halkası olarak, kitlesel şiddet ile devletin koruma yükümlülüğü arasındaki gerilimi yeniden açığa çıkardı.
Kilit kişiler: Tansu Çiller
1995–2017 — Gazi Davaları ve Yargı Süreci. Olaylarda sorumluluğu bulunduğu öne sürülen güvenlik görevlilerinin yargılandığı davalar, nakil ve zaman aşımı tartışmaları içinde uzun yıllara yayıldı; sonuçlar Alevi topluluklarınca büyük ölçüde yetersiz bulundu ve devlet-Alevi güven sorununu derinleştirdiği değerlendirildi.
12 Mart 1995 — Kahvehanelerin Taranmasi. 12 Mart aksami calinan bir taksiden cogunlukla Alevi nufuslu Gazi Mahallesi'ndeki dort kahvehane ve bir pastane otomatik silahla tarandi, yasli dede Halil Kaya oldu, onlarca kisi yaralandi.
13-14 Mart 1995 — Protestolara Polis Atesi. Saldiriyi protesto eden kalabaliga polisin actigi ates sonucu olu sayisi artti; otopsilere gore olenlerin yedisi polis kursunuyla can verdi, mahallede sokaga cikma yasagi ilan edildi.
15 Mart 1995 — Umraniye Mustafa Kemal Mahallesi'ne Siçrama. Olaylar Umraniye Mustafa Kemal Mahallesi'ne yayildi; burada da bes kisi olduruldu ve onlarca kisi yaralandi, toplam bilanco 20'yi asan olum oldu.
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Atlasın giden bağlantı tezleri:
Yonucu, 2024 — Irkcilik Olarak Mezhepcilik: Alevilerin Kolektif Cezalandirilmasi
Yonucu, 12 Mart 1995 Gazi olaylarini Maras (1978), Corum (1980) ve Sivas (1993) ile ayni cizgide, devletin guvenlik aygitlarinin Alevi mahallelerini suclulastirip kolektif cezalandirmaya tabi tuttugu bir 'irklastirma' mantigi icinde ele alir. Calismaya gore Gazi'de calinan bir taksiyle kahvehanelerin tarandigi provokatif saldirinin ardindan baslayan protestolara polisin actigi ates merkezi rol oynadi; otopsi raporlarina gore olenlerin onemli bolumu polis kursunuyla can verdi. Yazar, bu siddeti munferit bir 'olay' degil, Alevi topluluklarini sistematik biçimde tehdit ve sucla ozdeslestiren yapisal bir golge siddet repertuari olarak okur.
📖 Yonucu, D. (2024). Sectarianism as racism: The collective punishment of Alevi communities in Turkey. Race & Class, 65(3), 47-68. https://doi.org/10.1177/03063968231205144 https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03063968231205144
Gazi Mahallesi Olayları ne zaman gerçekleşti? 12–15 Mart 1995. İstanbul Gazi Mahallesi'nde kahvehanelere düzenlenen silahlı saldırının ardından çoğunluğu Alevi olan mahalleli sokağa döküldü; günlerce süren olaylarda güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Olay, Alevi-devlet ilişkisinde Sivas'ı izleyen ikinci büyük kırılma olarak değerlendirilir.
Gazi Mahallesi Olayları neden önemlidir, sonuçları ne oldu? 12 Mart 1995 akşamı kimliği belirsiz kişilerce kahvehanelere açılan ateşte bir kişi öldü, çok sayıda kişi yaralandı; saldırının ardından mahallede biriken öfke, kolluk güçleriyle çatışmaya ve günlerce süren sokak olaylarına dönüştü. İstanbul Gazi ve ardından Ümraniye'ye sıçrayan olaylarda, çoğu polis kurşunuyla olmak üzere yirmiye yakın kişi hayatını kaybetti. Saldırının failleri ve olası 'derin devlet' bağlantıları kamuoyunda uzun süre tartışıldı; eleştirel okumalar olayı, 1990'ların faili meçhul-kontrgerilla ikliminin Alevi nüfusu hedef alan bir tezahürü olarak yorumlar, resmî anlatı ise münferit bir provokasyon vurgusu yapar. Yargı süreci yıllara yayıldı ve davalar büyük ölçüde toplumsal beklentiyi karşılamadan sonuçlandı. Gazi, Sivas (1993) ile 6–7 Eylül (1955) arasında uzanan etnik-dinsel fay hattının cumhuriyet dönemindeki yinelenen bir halkası olarak, kitlesel şiddet ile devletin koruma yükümlülüğü arasındaki gerilimi yeniden açığa çıkardı.
Gazi Mahallesi Olayları atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Etnik-Dinsel Fay Hattı, Toplumsal Kutuplaşma, Gölge Ağ / Derin Devlet, Sokak Şiddeti ve Pogrom. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.