Milliyetçi Cephe Hükümetleri

1975–1977 · Anayasa / Rejim · Ara halka · Kesinleşmiş olgu

Demirel'in AP'si 31 Mart 1975'te MSP, CGP ve MHP ile I. Milliyetçi Cephe hükümetini, 1977 seçimlerinden sonra da AP-MSP-MHP ile II. MC'yi kurdu. Dönem, küçük ortakların devlet kadrolarına yerleşmesi tartışmaları ve siyasi şiddetin tırmanışıyla anılır.

Irmak hükümetinin güvenoyu alamamasıyla uzayan bunalım, sağ partilerin CHP'ye karşı cephe oluşturmasıyla aşıldı; hükümet Demokratik Parti'den kopan milletvekillerinin desteğiyle çoğunluk sağladı. Erbakan, Türkeş ve CGP lideri Turhan Feyzioğlu başbakan yardımcısı oldu; 1973'te yalnız üç milletvekili çıkaran MHP iki bakanlık aldı. Muhalefet, ortakların bakanlıklarda ve özellikle Emniyet'te yoğun kadrolaşmaya gittiğini ileri sürdü; bir akademik çalışma da polis içindeki siyasal bölünmeyi dönemin şiddetinin merkezine yerleştirir. Mumcu, TARİŞ'in bu dönemde ülkücü kadroların denetimine girdiğini bir AP milletvekilinin Demirel'e yazdığı mektuba dayanarak ileri sürdü. DGM'leri yeniden kurma girişimi, Mobilya ve Lockheed dosyaları ile 1 Mayıs 1977 gündemi belirledi. 1977 seçimlerinden sonra Ecevit'in azınlık hükümeti güvenoyu alamayınca 21 Temmuz 1977'de II. MC kuruldu; AP'den kopan milletvekillerinin de katkısıyla 31 Aralık 1977'de gensoruyla düşürüldü.

Bağlı olduğu ana olaylar

Sağ-Sol Çatışması ve Toplumsal Şiddet (1975–1980) — Ülkücü gruplar ile devrimci sol arasında tırmanan sokak çatışmaları, suikastlar ve katliamlar Türkiye'yi fiili bir iç savaşa sürükledi.
12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (12 Eylül 1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.

Zincirdeki yeri

Editoryal bağlar; ortak aktör ya da iddia edilen bağ nedensellik kanıtı değildir.

Öncesi · Neden–sonuç: CHP-MSP Koalisyonu (Ecevit-Erbakan Hükümeti) (Ocak–Eylül 1974) — Ecevit'in erken seçim hesabıyla Eylül 1974'te istifa etmesi aylar süren bunalıma yol açtı; Demirel bunalımı sağ partilerle MC'yi kurarak aştı.
Sonrası · İddia edilen bağ: Sağ-Sol Çatışması ve Toplumsal Şiddet (1975–1980) — Muhalefet ve Mumcu, MC döneminde güvenlik bürokrasisinde ve KİT'lerde yaşanan ülkücü kadrolaşmayı sokak şiddetinin devlet eliyle korunması olarak niteledi; hükümet bu suçlamayı reddetti.
Öncesi · Aynı ağ: Lockheed Rüşvet Skandalı ve Alpkaya Davası (Şubat–Nisan 1976) — Soruşturma, MC hükümetinin Milli Savunma Bakanı Ferit Melen ile Genelkurmay Başkanı Semih Sancar'ı kovuşturma tehdidiyle karşı karşıya bırakan bir yetki çatışmasına dönüştü.
Sonrası · Neden–sonuç: DİSK'in DGM Direnişi (16 Eylül 1976) — MC hükümetinin iptal edilen DGM'leri yeniden kuran tasarısı, DİSK'in 16 Eylül 1976 genel direnişini doğrudan tetikledi.
Öncesi · Aynı ağ: Mobilya Yolsuzluğu ve Yahya Demirel Davası (Şubat–Mayıs 1976) — Dosya MC Başbakanı Demirel'in yeğenini ve hükümetin Maliye ve Ticaret bürokrasisini doğrudan ilgilendirdi; soruşturmacı bürokratların görevden alınması hükümete yöneltilen başlıca eleştiri oldu.
Sonrası · İddia edilen bağ: TARİŞ Direnişi ve İzmir'deki Barikatlar (22 Ocak – Şubat 1980) — Mumcu'ya göre TARİŞ I. MC döneminde ülkücü kadrolaşmanın merkezlerindendi ve 1980'deki atamalar aynı kadroların geri dönüşüydü.

Aynı dosyada: Sağ-Sol Çatışması ve Toplumsal Şiddet

24 Mart 1978 — Savcı Doğan Öz'ün Öldürülmesi

Aynı dosyada: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni

Kilit kişiler: Süleyman Demirel, Necmettin Erbakan, Alparslan Türkeş, Turhan Feyzioğlu, Bülent Ecevit

Davalar: Mobilya davası, Lockheed soruşturması

Kurumlar: AP, MSP, MHP, Ülkücü hareket, Emniyet Genel Müdürlüğü

Kaynaklardan okumalar

Genç Yılmaz, Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 2015, s. 221-246 — I. MC döneminde siyasal şiddet ve devlet

Genç Yılmaz, 31 Mart 1975'te kurulan hükümetin toplumsal şiddetin siyasal şiddete dönüşmesinde merkezi rol oynadığını savunur. Güçlü devlet söylemini, sıkıyönetim uygulamalarını ve MC döneminde yapısal bir dönüşüm geçirerek şiddetin merkezine yerleşen polis örgütünü inceler; ortak partilerin kurumlardaki kadrolaşmasını bu dönüşümün başlıca etkenlerinden sayar.

Kaynağa git

Mumcu, Cumhuriyet, 24 Ocak 1980 (Tariş) — TARİŞ örneğinde MC kadrolaşması

Mumcu, AP İzmir Milletvekili Talat Asal'ın Demirel'e yazdığı mektuba dayanarak TARİŞ'in MC hükümetleri döneminde MHP'li kadroların denetimine girdiğini ileri sürer. Birinci MC döneminde Ticaret Bakanlığı'na yerleştirilen ülkücü bürokratların 1980'de yeniden aynı koltuklara getirildiğini yazar. Muhalif bir köşe yazarının değerlendirmesidir.